Sau nạo hút thai nên chăm sóc sức khỏe như thế nào? Lịch theo dõi từng mốc

Sau nạo hút thai, phần lớn phụ nữ hồi phục trong vài ngày: ra máu ít đến vừa, đau quặn bụng dưới giống đau bụng kinh, rồi giảm dần trong một đến hai tuần. Việc cần làm là theo dõi đúng các mốc (6 giờ đầu, 3 ngày đầu, tuần đầu, lần tái khám), bắt đầu tránh thai ngay, và đi khám lại sớm nếu sốt, ra máu ồ ạt, đau tăng dần hoặc khí hư hôi. Bài này đi theo đúng trình tự thời gian đó, tập trung vào thủ thuật hút thai/nạo thai tại cơ sở y tế.

Nếu bạn phá thai bằng thuốc, phần lớn nguyên tắc vẫn giống, nhưng có thêm những điểm riêng; xem bài chăm sóc sức khoẻ sau phá thai để có bức tranh chung.

Hút thai và nạo thai khác nhau thế nào

Người ta hay gọi chung là "nạo hút", nhưng đây là hai kỹ thuật khác nhau và ảnh hưởng tới cách theo dõi sau đó:

• Hút thai chân không (bằng bơm tay hoặc máy): dùng ống hút mềm hoặc nhựa đưa qua cổ tử cung để hút sạch buồng tử cung. Đây là kỹ thuật được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị cho phá thai bằng thủ thuật ở tuổi thai sớm vì nhanh, ít biến chứng.
• Nạo thai (dùng thìa nạo kim loại): là cách làm cũ hơn. WHO khuyến cáo thay thế nạo bằng hút chân không, vì nạo dễ làm tổn thương lớp niêm mạc tử cung hơn, nhất là khi làm nhiều lần.

Lý do bạn nên biết mình được làm bằng cách nào: nếu đã nạo nhiều lần, hoặc từng bị nhiễm trùng sau thủ thuật, nguy cơ dính buồng tử cung cao hơn, và bạn cần để ý thêm một dấu hiệu muộn được nói ở phần dưới.

Trước khi rời cơ sở y tế: hỏi đủ 6 điều

Nhiều người về nhà rồi mới lo lắng vì không biết mình có cần uống thuốc gì, bao giờ tái khám. Hãy hỏi ngay khi còn ở phòng nghỉ:

1. Thủ thuật làm bằng hút hay nạo, có khó khăn gì không (cổ tử cung khó nong, chảy máu nhiều)?
2. Thuốc được kê là thuốc gì, uống đến khi nào. Kháng sinh dự phòng thường đã được cho trước hoặc ngay quanh thủ thuật; nếu được kê thêm thì uống đủ, không tự bỏ giữa chừng.
3. Thuốc giảm đau nào dùng được ở nhà.
4. Nhóm máu Rh của bạn là gì. Người Rh âm cần hỏi bác sĩ có cần tiêm thuốc dự phòng (anti-D) hay không; khuyến cáo thay đổi theo tuổi thai và từng nơi.
5. Ngày hẹn tái khám, và số điện thoại gọi khi có vấn đề ngoài giờ.
6. Biện pháp tránh thai sẽ dùng, bắt đầu từ hôm nào. Vòng tránh thai có thể đặt ngay trong cùng lần thủ thuật nếu bạn muốn.

Lịch theo dõi từng mốc

6 giờ đầu

Bạn thường được nằm theo dõi 30 phút đến vài giờ. Đau quặn bụng dưới là do tử cung co lại, có thể kéo dài từng cơn. Nên có người đưa về, nhất là khi đã được gây tê, tiền mê hoặc dùng thuốc an thần: không tự lái xe máy về ngay.

3 ngày đầu

• Ra máu: lượng ít đến vừa, có thể có cục máu nhỏ. Có người gần như không ra máu, rồi vài ngày sau mới ra lại. Cả hai đều có thể bình thường.
• Đau: chườm túi nước ấm lên bụng dưới, nằm nghỉ. Thuốc giảm đau không kê đơn dùng theo nhãn hoặc hỏi dược sĩ, tránh tự dùng thêm loại khác chồng lên.
• Vận động: đi lại nhẹ nhàng giúp dễ chịu hơn nằm im. Nhiều người đi làm việc văn phòng lại sau 1–2 ngày. Việc nặng như bê vác, làm đồng thì nên hoãn vài ngày đến khi bớt đau.
• Đo nhiệt độ mỗi tối nếu có nhiệt kế. Sốt từ 38°C trở lên sau 24 giờ đầu là dấu hiệu phải đi khám, không chờ.

Từ ngày 4 đến hết tuần thứ 2

• Ra máu giảm dần, chuyển sang nâu hoặc hồng nhạt, có thể lấm tấm kéo dài đến khoảng 2 tuần.
• Ngực căng, buồn nôn (nếu trước đó có nghén) sẽ biến mất trong vài ngày. Nếu một tuần sau vẫn còn nghén rõ, báo bác sĩ.
• Que thử thai có thể vẫn lên hai vạch trong vài tuần vì nội tiết thai giảm từ từ. Đừng hoảng khi thử sớm; hãy dựa vào lần tái khám.

Lần tái khám

Thường hẹn sau khoảng 1–2 tuần, tuỳ nơi. Bác sĩ hỏi tình trạng ra máu, khám, có thể siêu âm xem buồng tử cung đã sạch chưa. Đừng bỏ hẹn chỉ vì thấy khoẻ: sót nhau thai đôi khi chỉ biểu hiện bằng ra máu dai dẳng nhẹ.

4–6 tuần sau

Kinh nguyệt thường trở lại trong khoảng này. Kỳ kinh đầu có thể nhiều hoặc ít hơn bình thường. Nếu sau 6–8 tuần vẫn chưa có kinh, cần thử thai lại và đi khám.

Vệ sinh, tắm rửa và quan hệ tình dục

• Tắm: tắm vòi sen bình thường từ ngày đầu. Tránh ngâm bồn, bơi trong những ngày còn ra máu nhiều.
• Vùng kín: rửa bên ngoài bằng nước sạch. Không thụt rửa âm đạo, không xông lá, không đặt thuốc nam vào âm đạo: những việc này đưa vi khuẩn lên buồng tử cung đúng lúc cổ tử cung còn hơi mở.
• Băng vệ sinh: nên dùng băng vệ sinh trong 1–2 tuần đầu để dễ ước lượng lượng máu; thay khi thấm, không để quá lâu.
• Quan hệ tình dục: chờ đến khi hết đau và máu đã ít hẳn, thường là sau khoảng một tuần, và khi chính bạn thấy sẵn sàng. Người bạn đời cần hiểu điều này: không có "đến hạn". Nếu quan hệ thấy đau sâu trong bụng hoặc ra máu nhiều trở lại, dừng và đi khám.

Tránh thai: rụng trứng quay lại rất sớm

Đây là điều nhiều người không ngờ nhất. Rụng trứng có thể quay lại chỉ khoảng 2 tuần sau thủ thuật, nghĩa là bạn có thể mang thai lại trước khi có kỳ kinh đầu tiên. Rất nhiều ca hút thai lần hai xảy ra vì nghĩ "chưa có kinh thì chưa có thai được".

Bao cao su còn là cách duy nhất trong bảng giúp giảm lây bệnh qua đường tình dục. Nếu bạn có bạn tình mới hoặc không chắc, hỏi bác sĩ về xét nghiệm chlamydia, lậu khi tái khám. Những tình huống dễ "dính" ngoài ý muốn được phân tích kỹ trong bài những trường hợp dễ mang thai ngoài ý muốn.

Ăn uống: không cần kiêng, cần đủ

Không có món nào "làm sạch tử cung" hay "bù lại máu" thần kỳ. Ăn bình thường, đủ đạm (thịt, cá, trứng, đậu), rau xanh và trái cây. Nếu ra máu nhiều, thêm thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ, gan với lượng vừa phải. Uống đủ nước. Hạn chế rượu bia trong những ngày đang dùng thuốc giảm đau, kháng sinh.

Dấu hiệu muộn ít ai để ý: kinh ít hẳn sau thủ thuật

Một số người, nhất là sau nạo nhiều lần hoặc sau nhiễm trùng, bị dính buồng tử cung (hội chứng Asherman). Biểu hiện: các kỳ kinh sau thủ thuật ít hẳn đi, chỉ vài vết, hoặc mất kinh; có khi đau bụng theo chu kỳ mà không thấy máu; sau này khó có thai hoặc sảy thai liên tiếp. Nếu bạn thấy kinh thay đổi như vậy kéo dài vài tháng, hãy nói rõ với bác sĩ sản phụ khoa về tiền sử nạo hút, vì đây là bệnh có thể chẩn đoán và điều trị được.

Cảm xúc sau thủ thuật

Cảm giác nhẹ nhõm, buồn, tội lỗi, hay đơn giản là mệt, đều có thể xuất hiện, và có thể lẫn lộn. Nội tiết thay đổi đột ngột cũng góp phần. Một vài điều thực tế giúp ích:

• Chọn một người bạn tin để nói chuyện, không nhất thiết phải là gia đình.
• Người chồng hoặc bạn tình nên hỏi "em cần gì", thay vì bàn chuyện ai đúng ai sai.
• Nếu sau 2 tuần vẫn mất ngủ, chán ăn, không muốn làm gì, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý ngay.

Khi nào cần đi khám

Đi cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu:

• Ra máu thấm ướt đẫm 2 băng vệ sinh loại lớn mỗi giờ, liên tục 2 giờ.
• Choáng váng, ngất, tim đập nhanh, vã mồ hôi lạnh.
• Đau bụng dữ dội, tăng dần, không đỡ với thuốc giảm đau thông thường.
• Sốt từ 38°C trở lên, rét run, nhất là sau 24 giờ kể từ thủ thuật.

Đi khám trong 1–2 ngày nếu:

• Khí hư có mùi hôi, màu vàng xanh hoặc như mủ.
• Ra máu kéo dài quá 2 tuần, hoặc đã ít rồi lại ra nhiều trở lại.
• Vẫn còn dấu hiệu nghén rõ sau một tuần.
• Sau 6–8 tuần chưa có kinh, hoặc kinh ít hẳn như đã nói ở trên.

Nếu thủ thuật được làm ở nơi không rõ ràng, không có bác sĩ, hoặc bạn tự mua thuốc uống rồi đi hút lại, hãy kể đầy đủ cho bác sĩ: thông tin đó quyết định cách xử trí.

Nguồn tham khảo

• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Abortion care guideline
• Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản
• Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) – acog.org
• NHS (Anh) – nhs.uk