Chăm sóc sức khoẻ sau phá thai: hồi phục, dấu hiệu biến chứng và tránh thai
Sau phá thai an toàn, phần lớn phụ nữ hồi phục trong vài ngày đến hai tuần. Cần biết dấu hiệu biến chứng, bắt đầu tránh thai ngay và tái khám đúng hẹn; không cần kiêng khem ăn uống.
Sau phá thai an toàn tại cơ sở y tế, phần lớn phụ nữ hồi phục thể chất trong vài ngày đến hai tuần. Ba việc quan trọng nhất là: biết dấu hiệu biến chứng để đi khám kịp (ra máu ồ ạt, sốt, đau bụng dữ dội, dịch hôi), bắt đầu tránh thai ngay vì có thể rụng trứng lại chỉ sau khoảng hai tuần, và tái khám đúng hẹn để chắc chắn thai đã ra hết. Không cần kiêng khem ăn uống đặc biệt, và cảm xúc sau phá thai, dù là nhẹ nhõm hay buồn, đều cần được tôn trọng.
Những gì là bình thường sau phá thai
Diễn biến khác nhau tuỳ phương pháp:
| Phá thai bằng thuốc | Phá thai bằng hút (thủ thuật) | |
|---|---|---|
| Ra máu | Nhiều nhất vào lúc thai ra, có thể nhiều hơn kỳ kinh, kèm cục máu đông. Sau đó giảm dần, ra máu ít hoặc lấm tấm có thể kéo dài khoảng 2 tuần, đôi khi lâu hơn | Thường ít hơn, giống kỳ kinh nhẹ, giảm dần trong khoảng 1–2 tuần |
| Đau bụng | Đau quặn, có thể mạnh trong vài giờ khi thai ra, sau đó giảm | Đau quặn nhẹ đến vừa trong vài ngày |
| Triệu chứng khác | Buồn nôn, tiêu chảy, ớn lạnh, sốt nhẹ thoáng qua trong ngày dùng thuốc | Mệt, chóng mặt nhẹ nếu có dùng thuốc an thần |
| Triệu chứng thai nghén | Nghén, căng ngực giảm dần trong vài ngày đến một tuần | Tương tự |
Kỳ kinh đầu tiên thường quay lại sau khoảng 4–8 tuần. Que thử thai có thể vẫn hiện hai vạch trong vài tuần vì hormone thai giảm từ từ, nên đừng hoảng nếu tự thử quá sớm; kết luận dựa vào buổi tái khám.
Dấu hiệu biến chứng: không chờ, đi khám ngay
- Ra máu quá nhiều: thấm ướt đẫm hai băng vệ sinh loại dày mỗi giờ, liên tục trong hai giờ; hoặc ra cục máu đông lớn cỡ quả chanh trở lên nhiều lần.
- Sốt: sốt từ 38°C trở lên kéo dài hơn 24 giờ, hoặc sốt xuất hiện vào ngày sau khi đã dùng thuốc; sốt kèm ớn lạnh, đau bụng.
- Đau bụng dữ dội không đỡ khi nghỉ và dùng thuốc giảm đau được hướng dẫn, hoặc đau tăng dần sau vài ngày.
- Dịch âm đạo có mùi hôi, có mủ.
- Choáng, ngất, tim đập nhanh, khó thở, vã mồ hôi.
- Không ra máu chút nào sau khi uống thuốc phá thai theo hướng dẫn, hoặc sau 1–2 tuần vẫn còn nghén, căng ngực rõ: có thể thai chưa ra hoặc vẫn tiếp tục phát triển.
- Đau một bên bụng dưới, đau vai nếu trước khi phá thai chưa siêu âm xác định thai trong tử cung: cần loại trừ thai ngoài tử cung.
Các biến chứng này phần lớn là sót thai, nhiễm khuẩn hoặc chảy máu, đều xử trí được nếu đến sớm. Nhiễm khuẩn lớp niêm mạc tử cung sau thủ thuật được nói rõ hơn trong bài viêm nội mạc tử cung.
Chăm sóc trong những ngày đầu
Nghỉ ngơi và sinh hoạt
- Nghỉ ngơi một đến vài ngày tuỳ sức. Nhiều người đi làm lại sau 1–2 ngày được; không cần nằm bất động cả tuần.
- Tránh mang vác nặng, vận động mạnh trong vài ngày đầu nếu thấy đau hoặc ra máu nhiều hơn khi gắng sức.
- Chườm ấm bụng dưới giúp đỡ đau quặn. Thuốc giảm đau: dùng loại được nơi thực hiện hướng dẫn, hoặc theo nhãn, hỏi dược sĩ.
- Uống thuốc và tái khám đúng hẹn. Đây là bước nhiều người bỏ qua nhất, nhất là khi phá thai bằng thuốc, trong khi tái khám là cách duy nhất chắc chắn thai đã ra hết.
Vệ sinh
- Tắm vòi sen bình thường hằng ngày, không cần kiêng nước.
- Dùng băng vệ sinh thay vì tampon hay cốc nguyệt san cho tới khi hết ra máu hoặc theo lời dặn của nơi thực hiện.
- Không thụt rửa âm đạo, không xông, không đặt lá hay thuốc dân gian.
- Nhiều cơ sở khuyên tạm tránh bơi, tắm bồn trong khoảng thời gian còn ra máu nhiều. Bài cũ khẳng định phải kiêng bơi vài tuần; thực tế chưa có bằng chứng chắc chắn, hãy theo hướng dẫn cụ thể của nơi bạn được chăm sóc.
Quan hệ tình dục
Không có mốc "4 tuần đến 2 tháng" bắt buộc như bài cũ viết. Bạn có thể quan hệ lại khi cảm thấy sẵn sàng cả về thể chất lẫn tinh thần; nhiều nơi khuyên chờ tới khi lượng máu đã giảm nhiều, thường khoảng 1–2 tuần, để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn. Điều quan trọng hơn mốc thời gian là: có thể có thai lại ngay, nên phải có biện pháp tránh thai từ lần đầu tiên.
Tránh thai: bắt đầu ngay, không chờ có kinh
Rụng trứng có thể quay lại chỉ khoảng hai tuần sau phá thai, trước cả kỳ kinh đầu tiên. Rất nhiều trường hợp có thai lại ngoài ý muốn trong vài tháng sau vì nghĩ "chưa có kinh thì chưa sao".
- Thuốc tránh thai hằng ngày, que cấy, thuốc tiêm: hầu hết có thể bắt đầu ngay trong ngày phá thai hoặc ngay sau đó, theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Vòng tránh thai (dụng cụ tử cung): có thể đặt ngay sau phá thai bằng hút; với phá thai bằng thuốc thì đặt khi đã xác nhận thai ra hết.
- Bao cao su: dùng được ngay và là cách duy nhất đồng thời phòng bệnh lây qua đường tình dục.
- Tính ngày: không đáng tin trong những tháng đầu vì chu kỳ chưa ổn định.
Hãy hỏi về tránh thai ngay tại buổi phá thai, đừng đợi đến lần tái khám.
Ăn uống: không cần kiêng khem
Sau phá thai không có thực phẩm nào bắt buộc phải kiêng. Những lời khuyên trong bài cũ như kiêng cua, ốc, tôm vì "tính lạnh", kiêng đồ chua, hay hạn chế "80 g chất béo mỗi ngày" không có cơ sở khoa học.
- Ăn đủ bữa, đủ đạm (thịt, cá, trứng, đậu, sữa) để hồi phục.
- Bổ sung thực phẩm giàu sắt nếu ra máu nhiều: thịt đỏ, gan, tiết đã nấu chín, đậu, rau lá xanh đậm; ăn kèm trái cây giàu vitamin C.
- Viên sắt chỉ cần khi có thiếu máu, theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Hạn chế rượu bia trong những ngày đầu, nhất là khi đang dùng thuốc giảm đau, kháng sinh.
Sức khoẻ tinh thần
Không có một cảm xúc "đúng" sau phá thai. Có người chủ yếu thấy nhẹ nhõm, có người buồn, tiếc, tội lỗi, có người cảm xúc lẫn lộn và thay đổi theo ngày. Sự thay đổi hormone đột ngột sau khi kết thúc thai kỳ cũng góp phần làm tâm trạng chênh vênh trong một vài tuần.
- Bạn không cần tự trách hay phải giải thích quyết định của mình với bất kỳ ai. Lời phán xét từ người xung quanh thường làm nỗi buồn nặng thêm.
- Nói chuyện với một người tin cậy: bạn đời, bạn thân, người trong gia đình không phán xét, hoặc nhân viên tư vấn tại cơ sở y tế.
- Người chồng, bạn trai cũng có cảm xúc riêng. Hỏi nhau thay vì im lặng.
Tìm hỗ trợ chuyên môn nếu buồn bã, mất ngủ, mất hứng thú kéo dài hơn hai tuần, ảnh hưởng tới công việc và sinh hoạt. Nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay người thân và cơ sở y tế gần nhất.
Về lâu dài: có ảnh hưởng tới việc có con không?
Phá thai an toàn, thực hiện đúng kỹ thuật và không biến chứng, không làm giảm khả năng có thai sau này. Nguy cơ chủ yếu đến từ phá thai không an toàn: tự mua thuốc trôi nổi không có theo dõi, làm ở nơi không đủ điều kiện, hoặc biến chứng nhiễm khuẩn không được điều trị. Nhiễm khuẩn nặng có thể gây tắc vòi trứng; nạo buồng tử cung nhiều lần có thể gây dính buồng tử cung. Đây là lý do nên phá thai tại cơ sở y tế được cấp phép và tái khám đầy đủ.
Khi nào cần đi khám
- Đi cấp cứu: ra máu ồ ạt như mô tả ở trên, choáng ngất, đau bụng dữ dội, sốt cao kèm ớn lạnh.
- Khám trong 1–2 ngày: sốt kéo dài, dịch hôi, đau bụng không đỡ, vẫn còn dấu hiệu có thai sau 1–2 tuần.
- Khám lại: không có kinh sau 8 tuần; ra máu kéo dài hơn khoảng 3–4 tuần; kinh nguyệt sau đó ít hẳn hoặc mất kinh.
- Luôn đến tái khám theo lịch hẹn, kể cả khi thấy khoẻ.
Hỏi đáp nhanh
Sau phá thai bao lâu thì có kinh lại?
Thường khoảng 4–8 tuần. Nếu sau 8 tuần vẫn chưa có kinh, hãy thử thai và đi khám, vì có thể đã có thai lại.
Sau phá thai có thai lại ngay được không?
Có. Rụng trứng có thể quay lại sau khoảng hai tuần, nên cần dùng biện pháp tránh thai ngay từ lần quan hệ đầu tiên.
Có cần uống kháng sinh sau phá thai không?
Tuỳ phương pháp và đánh giá của bác sĩ. Chỉ dùng kháng sinh khi được kê đơn, không tự mua uống "cho chắc".
Nhóm máu Rh âm có cần làm gì thêm không?
Người có nhóm máu Rh âm có thể cần tiêm thuốc dự phòng để bảo vệ lần mang thai sau. Hãy báo nhóm máu cho nơi thực hiện để được tư vấn.
Phá thai bằng thuốc mua ở hiệu thuốc tự uống ở nhà có an toàn không?
Không nên. Cần khám và siêu âm trước để xác định tuổi thai, vị trí thai (loại trừ thai ngoài tử cung), và có người theo dõi, tái khám sau đó. Tự uống không có giám sát làm tăng nguy cơ sót thai, băng huyết.
