Phương pháp đặt thuốc âm đạo đúng cách và những lưu ý

Đặt thuốc âm đạo đúng cách gồm: rửa tay, đọc tờ hướng dẫn xem viên thuốc có cần làm ẩm không, nằm ngửa co gối, đưa viên thuốc vào sâu hết mức thấy thoải mái, và đặt vào buổi tối trước khi ngủ để thuốc không bị trôi ra. Dùng đủ số ngày được kê, kiêng quan hệ trong đợt dùng thuốc, và không tự mua thuốc đặt dùng đi dùng lại khi chưa được khám – đó là cách nhanh nhất để bệnh dai dẳng.

Thuốc đặt âm đạo có những dạng nào

Đọc kỹ tên dạng thuốc trên hộp, vì cách dùng mỗi dạng khác nhau:

Thành phần có thể là thuốc kháng nấm, kháng sinh, thuốc phối hợp nhiều hoạt chất, hormone estrogen (cho tình trạng khô teo âm đạo sau mãn kinh) hay thuốc hỗ trợ thai kỳ. Mỗi loại dùng cho một vấn đề khác nhau, do đó việc chọn thuốc nên dựa vào chẩn đoán, không dựa vào lời mách.

Các bước đặt thuốc

1. Đi tiểu trước để không phải dậy ngay sau khi đặt.
2. Rửa tay bằng xà phòng, cắt ngắn móng tay để tránh trầy niêm mạc. Rửa vùng ngoài bằng nước sạch, không thụt rửa bên trong.
3. Chuẩn bị viên thuốc: bóc vỉ ngay trước khi đặt. Nếu tờ hướng dẫn yêu cầu, nhúng viên nén vào nước sạch vài giây.
4. Chọn tư thế: dễ nhất là nằm ngửa, co hai gối, hơi dạng chân. Có thể ngồi xổm hoặc đứng gác một chân lên ghế thấp, nhưng nằm sẽ ít bị rơi thuốc hơn.
5. Đưa thuốc vào: dùng ngón trỏ đẩy viên thuốc nhẹ nhàng theo hướng hơi chếch về phía lưng, vào sâu đến khi thấy thoải mái (thường khoảng chiều dài ngón tay). Đặt nông quá thì thuốc dễ trôi ra và gây rát ở cửa âm đạo.
6. Nếu dùng que đặt: đặt viên thuốc hoặc bơm kem vào đầu que, đưa que vào sâu vừa phải, ấn pít-tông, rút que ra.
7. Nằm nghỉ ít nhất 15–30 phút; tốt nhất là đặt ngay trước khi đi ngủ.
8. Rửa tay lại.

Sáng hôm sau thấy có ít bột, dịch trắng đục hoặc mảnh vụn chảy ra là phần tá dược còn lại, thường bình thường. Có thể dùng băng vệ sinh hằng ngày trong đợt đặt thuốc để giữ quần lót sạch.

Những tình huống hay gặp

Viên thuốc rơi ra ngay sau khi đặt

Nếu rơi ra nguyên viên ngay lập tức, thường là do đặt quá nông. Không đặt lại viên đã rơi xuống sàn, xuống bồn cầu. Hỏi dược sĩ có nên đặt viên khác không, tuỳ loại thuốc và số viên còn lại trong đợt.

Quên một tối

Đặt bù ngay khi nhớ ra trong ngày hôm đó, hoặc bỏ qua nếu đã gần đến lần sau; không đặt hai viên cùng lúc. Một số đợt thuốc ngắn ngày cần dùng liên tục mới hiệu quả, nên hỏi dược sĩ nếu quên nhiều lần.

Đến kỳ kinh khi đang đặt thuốc

Mỗi loại thuốc có hướng dẫn riêng: có loại vẫn tiếp tục dùng, có loại khuyên tạm ngưng hoặc bắt đầu sau khi sạch kinh vì máu kinh làm thuốc trôi ra. Đọc tờ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ. Không dùng băng vệ sinh dạng ống (tampon) trong thời gian đặt thuốc, vì nó thấm mất thuốc; dùng băng vệ sinh thường.

Đang mang thai

• Chỉ đặt thuốc khi bác sĩ sản đã khám và kê – một số hoạt chất không dùng trong thai kỳ.
• Nhiều hướng dẫn khuyên phụ nữ mang thai đặt viên thuốc bằng ngón tay thay vì dùng que đặt, để tránh tác động lên cổ tử cung.
• Thuốc đặt hỗ trợ thai kỳ (như progesterone) là thuốc kê đơn, dùng đúng giờ và đúng cách bác sĩ dặn, không tự ngừng.

Quan hệ tình dục trong đợt điều trị

• Nên kiêng trong suốt đợt đặt thuốc: niêm mạc đang viêm dễ đau, trầy; thuốc bị đẩy ra; và nếu nguyên nhân là bệnh lây qua đường tình dục thì có thể lây qua lại.
• Một số kem và viên đặt có chứa dầu làm yếu bao cao su và màng ngăn bằng cao su latex, giảm hiệu quả tránh thai và phòng bệnh trong thời gian dùng và vài ngày sau. Hãy kiểm tra tờ hướng dẫn.
• Nếu bác sĩ chẩn đoán trùng roi, lậu hay chlamydia, bạn tình cũng cần được khám và điều trị – thuốc đặt của bạn không chữa cho người kia.

Vì sao không nên tự mua thuốc đặt dùng kéo dài

Ở Việt Nam, nhiều loại viên đặt phối hợp kháng sinh, kháng nấm và corticoid được bán rất dễ. Dùng kiểu "thấy ngứa thì đặt vài viên" có những rủi ro:

• Che triệu chứng mà không chữa đúng bệnh, trong khi bệnh thật (ví dụ viêm cổ tử cung do lậu, chlamydia) vẫn tiến triển.
• Phá hệ vi khuẩn có lợi trong âm đạo, khiến nấm và vi khuẩn gây bệnh dễ quay lại.
• Kháng thuốc: dùng kháng sinh không đủ đợt, không đúng chỉ định góp phần tạo vi khuẩn kháng thuốc.
• Kích ứng, dị ứng tại chỗ khi dùng nhiều đợt liên tiếp.
• Kết quả khám sau đó kém chính xác vì thuốc làm sai lệch xét nghiệm dịch.

Người từng được chẩn đoán nấm, nay có triệu chứng giống hệt, có thể hỏi dược sĩ về thuốc kháng nấm không kê đơn và dùng đúng theo nhãn. Nhưng nếu đó là lần đầu, bạn dưới 16 hoặc trên 60 tuổi, đang mang thai, có bạn tình mới, hay bị lại nhiều lần trong năm, hãy đi khám trước.

Khi nào cần ngừng thuốc và hỏi bác sĩ

• Rát, ngứa, sưng đỏ tăng lên rõ sau khi đặt, nổi mẩn – có thể dị ứng thuốc.
• Dùng hết đợt mà không đỡ, hoặc vừa khỏi lại bị trong vòng hai tháng.
• Xuất hiện sốt, đau bụng dưới, đau khi quan hệ sâu.
• Ra máu bất thường không phải kinh nguyệt, ra máu sau quan hệ.
• Dịch tiết có mùi hôi nặng, vàng xanh, có bọt.
• Đã mãn kinh mà ra máu âm đạo.

Nguồn tham khảo

• NHS (Anh) – Clotrimazole; Thrush in men and women
• CDC (Hoa Kỳ) – Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines
• ACOG – Vaginitis
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – kháng kháng sinh
• Bộ Y tế Việt Nam – Dược thư Quốc gia Việt Nam