Nguyên nhân và triệu chứng bệnh huyết trắng ở phụ nữ
Huyết trắng là dịch tiết bình thường của âm đạo; chỉ đáng lo khi đổi màu, có mùi hôi, vón cục hay lẫn máu. Bài viết so sánh các nguyên nhân thường gặp và dấu hiệu cần đi khám.
Huyết trắng (khí hư) là dịch tiết bình thường của âm đạo và cổ tử cung, có vai trò làm ẩm và bảo vệ âm đạo. Huyết trắng chỉ đáng lo khi đổi màu (vàng, xanh, xám), có mùi hôi, vón cục như bã đậu, có lẫn máu, hoặc kèm ngứa, rát, đau. Nguyên nhân thường gặp nhất của huyết trắng bất thường là viêm âm đạo do vi khuẩn, nấm Candida và trùng roi; ít gặp hơn nhưng quan trọng hơn là các bệnh lây qua đường tình dục và tổn thương cổ tử cung.
Huyết trắng bình thường trông như thế nào
Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, huyết trắng sinh lý thường:
- Trong hoặc trắng đục, khi khô trên quần lót có thể ngả vàng nhạt.
- Không mùi hoặc chỉ có mùi nhẹ, không gây ngứa, rát.
- Thay đổi theo chu kỳ kinh: ít và đặc sau khi sạch kinh, nhiều, trong, dai như lòng trắng trứng vào khoảng giữa chu kỳ (thời điểm rụng trứng), rồi đặc lại trước kỳ kinh.
- Tăng lên khi mang thai, khi hưng phấn tình dục, khi dùng thuốc tránh thai có nội tiết.
Lượng huyết trắng mỗi người mỗi khác. Điều cần để ý không phải là "nhiều hay ít" mà là thay đổi so với bình thường của chính mình.
Các nguyên nhân gây huyết trắng bất thường
| Nguyên nhân | Đặc điểm huyết trắng | Triệu chứng đi kèm |
|---|---|---|
| Viêm âm đạo do vi khuẩn (loạn khuẩn âm đạo) | Loãng, màu xám trắng, mùi tanh như cá, rõ hơn sau quan hệ hoặc sau kỳ kinh | Thường ít ngứa, nhiều người không có triệu chứng gì khác |
| Nấm âm đạo (Candida) | Trắng, đặc, lợn cợn như bã đậu hoặc sữa đông, thường không hôi | Ngứa nhiều, rát, đỏ âm hộ, đau khi quan hệ hoặc khi đi tiểu |
| Trùng roi (Trichomonas) | Vàng hoặc vàng xanh, có bọt, mùi hôi | Ngứa, rát, tiểu buốt; lây qua quan hệ tình dục |
| Lậu, Chlamydia | Dịch vàng như mủ, hoặc không thay đổi gì | Ra máu sau quan hệ hoặc giữa chu kỳ, đau bụng dưới, tiểu buốt; rất nhiều trường hợp không có triệu chứng |
| Dị vật trong âm đạo (tampon, bao cao su bị sót) | Rất hôi, có thể nâu | Khó chịu, đôi khi sốt |
| Tổn thương cổ tử cung, polyp, ung thư cổ tử cung | Dịch hồng, nâu hoặc lẫn máu, có thể hôi | Ra máu sau quan hệ, ra máu ngoài kỳ kinh, ra máu sau mãn kinh |
Bảng trên chỉ giúp hình dung. Các nguyên nhân thường chồng lên nhau (ví dụ vừa có nấm vừa có vi khuẩn), và cùng một kiểu dịch có thể do nhiều bệnh khác nhau. Muốn biết chắc cần khám phụ khoa và soi tươi hoặc xét nghiệm dịch âm đạo, việc này nhanh và không đắt.
Điều gì làm dễ bị viêm, ra huyết trắng bất thường
- Thụt rửa âm đạo, dùng dung dịch vệ sinh mạnh, xà phòng thơm thường xuyên: làm mất lớp vi khuẩn có lợi, tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh phát triển.
- Vừa dùng kháng sinh: dễ bị nấm.
- Đái tháo đường kiểm soát kém, đang mang thai, dùng corticoid kéo dài: dễ bị nấm.
- Có bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình, không dùng bao cao su: tăng nguy cơ trùng roi, lậu, Chlamydia và loạn khuẩn âm đạo.
- Mặc đồ lót bó, chất liệu bí, để ẩm lâu (đồ bơi, đồ tập).
- Sau mãn kinh: niêm mạc âm đạo mỏng, khô do thiếu nội tiết, dễ kích ứng và ra dịch.
Huyết trắng khi mang thai
Huyết trắng tăng khi mang thai là bình thường. Nhưng thai phụ không nên tự điều trị: một số tình trạng như viêm âm đạo do vi khuẩn có liên quan đến nguy cơ sinh non, và nhiều thuốc đặt, thuốc uống không phù hợp với thai kỳ. Thai phụ cần đi khám ngay khi ra dịch lỏng như nước chảy liên tục (có thể là rỉ ối), ra máu, hoặc dịch có mùi hôi kèm sốt.
Điều trị: theo đúng nguyên nhân
- Viêm âm đạo do vi khuẩn, trùng roi: dùng thuốc kháng khuẩn theo đơn. Với trùng roi, bạn tình cũng phải điều trị cùng lúc, nếu không sẽ lây đi lây lại.
- Nấm: thuốc kháng nấm đặt hoặc uống. Nấm tái phát nhiều lần trong năm cần khám để tìm yếu tố thúc đẩy (đái tháo đường, chủng nấm kháng thuốc).
- Lậu, Chlamydia: kháng sinh theo phác đồ, điều trị cả bạn tình, xét nghiệm thêm các bệnh lây qua đường tình dục khác.
- Tổn thương cổ tử cung: cần soi cổ tử cung, làm xét nghiệm tế bào hoặc HPV, có thể sinh thiết.
Tự mua thuốc đặt "chữa huyết trắng" mà không biết mình bị gì là cách thường gặp khiến bệnh kéo dài: thuốc trị nấm không có tác dụng với vi khuẩn, và ngược lại. Các mẹo dân gian như xông lá trầu, ngâm rửa nước lá, nhét tỏi vào âm đạo chưa có bằng chứng hiệu quả, có thể gây bỏng rát và làm che lấp triệu chứng.
Phòng ngừa
- Rửa vùng kín bên ngoài bằng nước sạch, có thể dùng dung dịch dịu nhẹ; không thụt rửa sâu vào trong âm đạo.
- Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh.
- Mặc đồ lót cotton, thay khi ẩm; thay băng vệ sinh, tampon đúng giờ.
- Dùng bao cao su với bạn tình mới hoặc khi không chắc tình trạng của nhau.
- Khám phụ khoa định kỳ và sàng lọc ung thư cổ tử cung (xét nghiệm tế bào cổ tử cung và/hoặc HPV) theo lịch bác sĩ khuyên; tiêm vắc-xin HPV ở độ tuổi được khuyến cáo.
Khi nào cần đi khám ngay
- Huyết trắng có lẫn máu, ra máu sau quan hệ, ra máu ngoài kỳ kinh, hoặc bất kỳ ra máu nào sau mãn kinh.
- Sốt, đau bụng dưới, đau khi quan hệ: có thể là viêm vùng chậu, cần điều trị sớm để tránh ảnh hưởng khả năng có con.
- Dịch vàng xanh, có bọt, mùi rất hôi.
- Đang mang thai và ra dịch bất thường, ra nước hoặc ra máu.
- Bạn tình có triệu chứng như tiểu buốt, chảy mủ niệu đạo.
- Đã tự điều trị mà không đỡ sau vài ngày, hoặc tái phát từ bốn lần trở lên trong một năm.
Hỏi đáp nhanh
Ra nhiều huyết trắng trong như lòng trắng trứng có sao không?
Thường là bình thường, hay gặp vào khoảng giữa chu kỳ kinh, lúc rụng trứng. Chỉ cần đi khám nếu kèm mùi hôi, ngứa, rát hoặc lẫn máu.
Huyết trắng có mùi tanh là bệnh gì?
Mùi tanh như cá, nhất là sau quan hệ, gợi ý viêm âm đạo do vi khuẩn. Trùng roi cũng gây mùi hôi. Cần khám và xét nghiệm dịch để điều trị đúng thuốc.
Huyết trắng vón cục như bã đậu, ngứa nhiều là gì?
Đó là biểu hiện điển hình của nấm âm đạo. Nếu đây là lần đầu, hoặc đang mang thai, hoặc bị đi bị lại, nên đi khám thay vì tự mua thuốc.
Có nên dùng dung dịch vệ sinh phụ nữ hằng ngày?
Không bắt buộc. Rửa bên ngoài bằng nước sạch là đủ cho phần lớn người. Không nên thụt rửa vào trong âm đạo vì làm tăng nguy cơ viêm.
Chồng có cần điều trị khi vợ bị huyết trắng không?
Tuỳ nguyên nhân. Với trùng roi, lậu, Chlamydia thì bạn tình bắt buộc phải điều trị. Với nấm hoặc viêm âm đạo do vi khuẩn thông thường thì thường không cần, trừ khi bạn tình có triệu chứng.
