Những điều chị em cần lưu ý khi cắt bỏ tử cung

Cắt bỏ tử cung là phẫu thuật lấy đi tử cung, đôi khi kèm cổ tử cung, buồng trứng hoặc vòi trứng, được chỉ định khi bệnh không còn kiểm soát được bằng cách khác hoặc khi có ung thư. Sau mổ chị em không còn kinh nguyệt và không thể mang thai; nếu giữ lại buồng trứng thì nội tiết vẫn hoạt động, không bị mãn kinh ngay. Phần lớn phụ nữ trở lại sinh hoạt bình thường, kể cả quan hệ vợ chồng, sau khoảng 6–8 tuần.

Khi nào bác sĩ chỉ định cắt tử cung?

• U xơ tử cung to, gây rong kinh, thiếu máu, chèn ép bàng quang, trực tràng — đây là lý do thường gặp nhất.
• Lạc nội mạc tử cung, bệnh tuyến cơ tử cung gây đau nặng, không đáp ứng thuốc.
• Sa tử cung mức độ nặng.
• Chảy máu tử cung bất thường kéo dài, đã thử các biện pháp khác không hiệu quả.
• Ung thư hoặc tiền ung thư ở cổ tử cung, nội mạc tử cung, buồng trứng.
• Cấp cứu sản khoa: băng huyết sau sinh không cầm được.

Với nhiều bệnh lành tính, cắt tử cung không phải lựa chọn duy nhất. Có thể có các phương án như dùng thuốc, đặt vòng nội tiết, bóc riêng nhân xơ, nút mạch u xơ, đốt nội mạc tử cung. Nếu bạn còn muốn sinh con, hãy nói rõ với bác sĩ và hỏi về các phương án giữ tử cung.

Các kiểu cắt tử cung

Về đường mổ, có thể mổ mở qua bụng, mổ qua ngả âm đạo, hoặc mổ nội soi. Mổ nội soi và qua âm đạo thường đau ít hơn, nằm viện ngắn hơn, hồi phục nhanh hơn; nhưng chọn đường nào tùy kích thước tử cung, bệnh lý và kinh nghiệm của cơ sở.

Những câu cần hỏi bác sĩ trước khi mổ

1. Có phương án nào khác ngoài cắt tử cung không, ưu nhược điểm ra sao?
2. Sẽ cắt những gì — có giữ cổ tử cung, buồng trứng không? Vì sao?
3. Mổ đường nào, dự kiến nằm viện mấy ngày, bao lâu đi làm lại được?
4. Nếu cắt buồng trứng, tôi có cần dùng liệu pháp hormone không?
5. Sau mổ có còn phải làm xét nghiệm tầm soát ung thư cổ tử cung không?

Sau mổ cơ thể thay đổi thế nào?

Kinh nguyệt và khả năng mang thai

Sau cắt tử cung, bạn không còn hành kinh và không thể mang thai. Đây là thay đổi vĩnh viễn — cần cân nhắc kỹ nếu chưa đủ con.

Nội tiết: giữ hay cắt buồng trứng là chuyện then chốt

Buồng trứng mới là nơi sản xuất estrogen. Giữ lại buồng trứng: nội tiết vẫn hoạt động, chưa mãn kinh, dù một số nghiên cứu ghi nhận mãn kinh có thể đến sớm hơn vài năm. Cắt cả hai buồng trứng khi chưa mãn kinh: mãn kinh ngay lập tức — bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, khô âm đạo, mất ngủ, dễ cáu, và về lâu dài tăng nguy cơ loãng xương, bệnh tim mạch. Bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp hormone tùy trường hợp.

Đời sống vợ chồng

Nhiều phụ nữ lo "mất tử cung là mất hạnh phúc". Thực tế, cảm giác và khoái cảm tình dục chủ yếu đến từ âm vật, âm đạo và não bộ; phần lớn người bệnh không giảm ham muốn sau mổ, một số còn thấy tốt hơn vì hết đau, hết ra máu. Nếu bị khô âm đạo (thường khi đã cắt buồng trứng), có thể dùng gel bôi trơn gốc nước hoặc hỏi bác sĩ về thuốc bôi tại chỗ. Cởi mở với chồng về cảm giác của mình cũng quan trọng không kém.

Tâm lý

Một số chị em thấy hụt hẫng, buồn, cảm giác "không còn trọn vẹn", nhất là người còn trẻ hoặc chưa có con. Đây là cảm xúc bình thường; nếu buồn chán kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, mất hứng thú với mọi việc, hãy chia sẻ với bác sĩ.

Chăm sóc trong thời gian hồi phục

• Vận động sớm: đi lại nhẹ nhàng ngay khi bác sĩ cho phép để giảm nguy cơ cục máu đông và táo bón.
• Không mang vác nặng (bế con, xách nước, xô nặng) trong khoảng 6 tuần, hoặc theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ.
• Kiêng quan hệ và không đưa gì vào âm đạo (kể cả băng vệ sinh dạng ống) cho tới khi tái khám và bác sĩ cho phép, thường khoảng 6 tuần.
• Ra ít dịch hồng hoặc nâu qua âm đạo vài tuần đầu là bình thường; dùng băng vệ sinh thường.
• Ăn đủ chất xơ, uống đủ nước để tránh táo bón, không phải rặn mạnh.
• Đi lại, lái xe, đi làm: việc văn phòng thường 2–4 tuần (mổ nội soi) đến 6–8 tuần (mổ mở); hỏi bác sĩ cụ thể theo đường mổ của bạn.
• Tập bài tập sàn chậu khi đã hết đau, giúp hạn chế són tiểu.

Khi nào cần đi khám ngay

• Sốt từ 38°C trở lên, rét run.
• Chảy máu âm đạo đỏ tươi, nhiều (thấm ướt băng trong một giờ) hoặc có máu cục lớn.
• Dịch âm đạo hôi, vết mổ sưng đỏ, chảy dịch mủ, toác vết mổ.
• Đau bụng tăng dần, chướng bụng, nôn nhiều, không trung tiện được.
• Tiểu buốt, tiểu ra máu, không tiểu được, hoặc rỉ nước tiểu liên tục qua âm đạo.
• Sưng đau bắp chân một bên, khó thở đột ngột, đau ngực — có thể là cục máu đông, cần cấp cứu.

Nguồn tham khảo

• NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) — nhs.uk
• Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) — acog.org
• Mayo Clinic — mayoclinic.org
• Bộ Y tế Việt Nam — moh.gov.vn