10 căn bệnh làm bạn thấy mệt mỏi kéo dài
Mệt nhiều tuần mà nghỉ không đỡ có thể là dấu hiệu bệnh, hay gặp nhất là thiếu máu, suy giáp, đái tháo đường, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ. Vài xét nghiệm máu cơ bản thường đủ để tìm ra nguyên nhân.
Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần mà nghỉ ngơi không đỡ có thể là dấu hiệu của một bệnh cần điều trị — hay gặp nhất là thiếu máu, suy giáp, đái tháo đường, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ. Phần lớn những nguyên nhân này được phát hiện bằng vài xét nghiệm máu cơ bản và một buổi khám kỹ. Dưới đây là 10 bệnh hay gây mệt, kèm dấu hiệu đi cùng giúp bạn biết nên nghĩ tới bệnh nào.
Mệt "bình thường" và mệt cần đi khám khác nhau thế nào?
Mệt sau một tuần làm việc căng, sau vài đêm ngủ ít, sau đợt cảm cúm là chuyện bình thường; nghỉ ngơi vài ngày sẽ hồi lại. Nên nghĩ tới bệnh khi:
- mệt kéo dài trên 2–4 tuần dù ngủ đủ, ăn uống bình thường;
- mệt đến mức ảnh hưởng công việc, việc nhà, làm những việc đơn giản như tắm rửa, leo một tầng cầu thang cũng thấy đuối;
- mệt kèm triệu chứng khác: sụt cân, sốt, khó thở, da xanh, khát nhiều, buồn chán kéo dài.
10 bệnh thường gây mệt mỏi
1. Thiếu máu, đặc biệt thiếu máu do thiếu sắt
Máu thiếu hồng cầu hoặc huyết sắc tố thì mô thiếu oxy. Dấu hiệu đi kèm: da và niêm mạc nhợt (nhìn mí mắt dưới, lòng bàn tay), hoa mắt khi đứng dậy, tim đập nhanh, hụt hơi khi gắng sức, móng tay giòn, rụng tóc. Hay gặp ở phụ nữ kinh nguyệt nhiều, phụ nữ mang thai, người ăn chay không cân đối, người có chảy máu tiêu hóa âm thầm. Chẩn đoán bằng công thức máu, ferritin.
2. Suy giáp
Tuyến giáp sản xuất ít hormone khiến mọi hoạt động của cơ thể chậm lại: mệt, buồn ngủ, sợ lạnh, tăng cân dù ăn không nhiều, da khô, táo bón, tóc mỏng, kinh nguyệt rối loạn, đầu óc chậm chạp. Phụ nữ trung niên và phụ nữ sau sinh hay gặp. Xét nghiệm TSH là đủ để sàng lọc, và bệnh điều trị được bằng thuốc bổ sung hormone theo chỉ định.
3. Đái tháo đường
Đường không vào được tế bào để tạo năng lượng nên người bệnh mệt dù vẫn ăn. Dấu hiệu gợi ý: khát nhiều, tiểu nhiều (cả ban đêm), sụt cân không rõ lý do, vết thương lâu lành, nhìn mờ, hay nhiễm nấm. Xét nghiệm đường huyết lúc đói và HbA1c giúp chẩn đoán.
4. Trầm cảm
Trầm cảm không chỉ là "buồn". Mệt mỏi, cạn năng lượng là một trong những triệu chứng chính, kèm mất hứng thú với những việc từng thích, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ, khó tập trung, thấy mình vô dụng, ăn uống thay đổi. Kéo dài trên 2 tuần thì nên gặp bác sĩ. Trầm cảm chữa được bằng trị liệu tâm lý, thuốc, hoặc kết hợp.
5. Rối loạn lo âu
Lo lắng thường trực khiến cơ thể luôn ở trạng thái "báo động": căng cơ, tim đập nhanh, khó ngủ — và cuối ngày là kiệt sức. Người bệnh hay than mệt, đau đầu, đau mỏi vai gáy, rối loạn tiêu hóa.
6. Ngưng thở khi ngủ
Đường thở bị xẹp nhiều lần trong đêm, giấc ngủ bị cắt vụn mà người bệnh không biết. Sáng dậy vẫn mệt, đau đầu, ban ngày buồn ngủ, ngủ gật khi lái xe hoặc họp. Người nhà thường thấy ngáy to, có lúc ngừng thở rồi thở hắt mạnh. Hay gặp ở nam giới, người thừa cân, cổ to. Cần đo đa ký giấc ngủ để chẩn đoán.
7. Bệnh tim
Suy tim hoặc bệnh mạch vành có thể biểu hiện bằng mệt khi gắng sức, trước khi có đau ngực rõ — nhất là ở phụ nữ và người đái tháo đường. Dấu hiệu cảnh báo: khó thở khi leo cầu thang hay khi nằm, phù chân, phải kê cao gối mới ngủ được, hồi hộp, tức ngực.
8. Bệnh thận và bệnh gan mạn tính
Thận suy không lọc được chất thải, gây thiếu máu và mệt; kèm phù mặt, phù chân, tiểu ít hoặc tiểu đêm, ngứa da, chán ăn. Bệnh gan mạn (viêm gan B, C, gan nhiễm mỡ, xơ gan) giai đoạn đầu thường chỉ có mệt, chán ăn; muộn hơn mới vàng da, bụng to. Việt Nam có tỷ lệ nhiễm viêm gan B cao, nên người mệt kéo dài chưa từng xét nghiệm viêm gan B thì nên làm.
9. Nhiễm trùng kéo dài hoặc sau nhiễm virus
Lao, viêm gan virus, HIV có thể chỉ biểu hiện bằng mệt, sốt nhẹ về chiều, sụt cân, đổ mồ hôi đêm. Sau một số bệnh virus (cúm, sốt xuất huyết, COVID-19), nhiều người mệt thêm vài tuần đến vài tháng.
10. Hội chứng mệt mỏi mạn tính (ME/CFS)
Chẩn đoán khi mệt nặng kéo dài từ 6 tháng trở lên, không đỡ khi nghỉ, đặc trưng là mệt tăng vọt sau khi gắng sức (có khi một ngày sau mới thấm), kèm ngủ không hồi sức, khó tập trung, chóng mặt khi đứng. Đây là chẩn đoán sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác ở trên.
Đừng bỏ qua: thuốc và lối sống
Không phải bệnh nào cũng là thủ phạm. Một số thuốc gây mệt: thuốc chống dị ứng thế hệ cũ, thuốc an thần, một số thuốc huyết áp (nhóm chẹn beta), thuốc chống trầm cảm khi mới dùng. Lối sống cũng góp phần lớn: ngủ dưới 6 tiếng, dùng điện thoại tới khuya, uống rượu bia thường xuyên, ít vận động, ăn thiếu bữa, uống quá ít nước. Thử sửa những điều này trong 2 tuần là cách đơn giản để tách bạch "mệt do sống" và "mệt do bệnh".
Đi khám thì thường được làm gì?
| Xét nghiệm | Giúp phát hiện |
|---|---|
| Công thức máu, ferritin | Thiếu máu, thiếu sắt, nhiễm trùng |
| TSH (± FT4) | Suy giáp, cường giáp |
| Đường huyết lúc đói, HbA1c | Đái tháo đường |
| Chức năng gan, thận; HBsAg, anti-HCV | Bệnh gan, thận; viêm gan B, C |
| Điện giải, vitamin B12, vitamin D (theo chỉ định) | Rối loạn điện giải, thiếu vi chất |
Hãy ghi lại trước khi đi khám: mệt bắt đầu từ khi nào, lúc nào trong ngày nặng nhất, giấc ngủ ra sao, cân nặng thay đổi bao nhiêu, đang uống thuốc gì. Những thông tin này giúp bác sĩ khoanh vùng nhanh hơn rất nhiều.
Khi nào cần đi khám ngay
- Mệt kèm đau ngực, khó thở, ngất hoặc gần ngất.
- Mệt kèm sụt cân nhanh không rõ lý do, sốt kéo dài, đổ mồ hôi đêm.
- Đi ngoài phân đen, nôn ra máu, kinh nguyệt ra quá nhiều.
- Vàng da, vàng mắt, bụng to dần, phù chân.
- Có ý nghĩ tự làm hại bản thân — hãy nói ngay với người thân và tìm trợ giúp y tế.
Hỏi đáp nhanh
Mệt mỏi kéo dài bao lâu thì nên đi khám?
Nếu đã ngủ đủ, sinh hoạt điều độ mà vẫn mệt trên 2–4 tuần thì nên đi khám. Có kèm dấu hiệu cảnh báo như khó thở, sụt cân, sốt thì đi sớm hơn.
Mệt mỏi nên khám chuyên khoa nào?
Bắt đầu với bác sĩ đa khoa hoặc nội tổng quát. Bác sĩ sẽ cho xét nghiệm cơ bản rồi chuyển chuyên khoa (nội tiết, tim mạch, tâm thần…) nếu cần.
Uống vitamin tổng hợp có hết mệt không?
Chỉ giúp khi bạn thực sự thiếu vi chất. Uống tràn lan có thể che lấp bệnh thật, và một số vitamin (A, D) uống quá nhiều có hại.
Lúc nào cũng buồn ngủ ban ngày có phải bệnh?
Có thể do ngủ thiếu, nhưng nếu ngủ đủ giờ vẫn buồn ngủ, kèm ngáy to, nên nghĩ tới ngưng thở khi ngủ, suy giáp hoặc trầm cảm và đi khám.
Nguồn tham khảo
- NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) — nhs.uk
- Mayo Clinic — mayoclinic.org
- CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) — cdc.gov
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — who.int
