Kinh nghiệm oral sex an toàn: vệ sinh, bệnh lây truyền, HPV và xét nghiệm

Kinh nghiệm quan trọng nhất khi oral sex không nằm ở kỹ thuật mà ở chỗ hiểu rủi ro sức khoẻ: quan hệ bằng miệng không gây mang thai nhưng lây được lậu, giang mai, herpes, chlamydia, HPV — và HPV lây qua đường miệng là nguyên nhân hàng đầu của một nhóm ung thư vùng họng đang tăng ở nhiều nước. Vệ sinh đúng, dùng bao cao su hoặc tấm chắn miệng với bạn tình chưa xét nghiệm, tiêm vắc xin HPV và đi xét nghiệm định kỳ là những việc thực sự bảo vệ bạn.

Bài cũ trên trang này nói về tâm lý, tư thế, tốc độ. Bài viết lại tập trung vào phần mà người "đã thành thạo" vẫn hay bỏ qua: sức khoẻ.

Oral sex lây những bệnh gì?

Mầm bệnh đi theo cả hai chiều: từ bộ phận sinh dục sang miệng – họng của người cho, và từ miệng – họng sang bộ phận sinh dục của người nhận. Mức nguy cơ tóm tắt theo thông tin của CDC và NHS:

Điểm đáng lưu ý: phần lớn nhiễm trùng ở họng không gây triệu chứng, nên "thấy bình thường" không có nghĩa là không nhiễm và không lây cho người khác.

HPV và ung thư vùng họng: cần hiểu đúng

Đây là phần nhiều người chưa biết. Một số type HPV nguy cơ cao (nổi bật là HPV-16) gây ra phần lớn ca ung thư hầu họng — vùng amidan và đáy lưỡi — ở các nước có dữ liệu như Mỹ và Anh. Quan hệ bằng miệng với nhiều bạn tình trong đời là yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận.

Cần phân biệt: người Việt hay nói "ung thư vòm họng", nhưng vòm họng (vòm mũi họng) và hầu họng là hai vị trí khác nhau. Ung thư vòm họng — loại khá phổ biến ở Việt Nam — liên quan chủ yếu tới virus Epstein–Barr, yếu tố di truyền, thói quen ăn đồ muối lên men, khói thuốc; còn HPV liên quan chủ yếu tới ung thư hầu họng (amidan, đáy lưỡi). Cả hai đều có thể gây khối ở cổ, nên khi có triệu chứng thì việc của bạn là đi khám, không phải tự đoán loại nào.

Cũng đừng hoảng: phần lớn người nhiễm HPV qua miệng tự đào thải virus trong vòng một đến hai năm. Ung thư chỉ xảy ra ở một số rất nhỏ người nhiễm kéo dài, sau nhiều năm. Hút thuốc làm cơ thể khó đào thải HPV và làm tăng nguy cơ ung thư vùng đầu cổ nói chung.

Dấu hiệu cần khám tai mũi họng sớm

• Đau họng, nuốt vướng hoặc nuốt đau kéo dài trên 3 tuần.
• Khối hoặc hạch ở cổ không đau, không nhỏ đi sau 2–3 tuần.
• Đau tai một bên kéo dài mà khám tai bình thường.
• Khàn tiếng kéo dài, ho ra máu, sụt cân không rõ lý do.
• Vết loét hoặc mảng trắng/đỏ trong miệng không lành sau 2–3 tuần.

Vắc xin HPV: không chỉ dành cho bé gái

Vắc xin HPV phòng được các type gây phần lớn ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, sùi mào gà, và được kỳ vọng giảm ung thư hầu họng. Hiệu quả tốt nhất khi tiêm trước khi bắt đầu quan hệ tình dục, nhưng người trưởng thành vẫn có thể được lợi. Ở Việt Nam, độ tuổi được tiêm tuỳ theo loại vắc xin được cấp phép — hỏi trực tiếp cơ sở tiêm chủng hoặc bác sĩ; nam giới cũng tiêm được. Xem thêm các loại vắc xin người lớn nên cân nhắc, trong đó có HPV và viêm gan B.

Vệ sinh: làm đúng, đừng làm quá

Trước khi quan hệ

• Rửa bộ phận sinh dục bằng nước ấm. Nam giới chưa cắt bao quy đầu kéo da xuống rửa phần bên dưới.
• Không thụt rửa âm đạo, không dùng dung dịch thơm — làm mất cân bằng vi khuẩn có lợi.
• Người cho: không đánh răng mạnh, không dùng chỉ nha khoa ngay trước (gây xước lợi). Súc miệng là đủ.
• Hoãn lại nếu bất kỳ ai có vết loét, mụn nước, lợi chảy máu, đau họng.

Sau khi quan hệ

• Súc miệng bằng nước. Nước súc miệng không "diệt" được STI — đừng coi đó là biện pháp phòng bệnh.
• Đi tiểu và rửa vùng kín.
• Rửa tay nếu tay đã tiếp xúc với dịch cơ thể.

Biện pháp bảo vệ thực tế

1. Bao cao su cho nam: loại không có chất diệt tinh trùng (có vị đắng, gây tê miệng). Đeo từ đầu.
2. Tấm chắn miệng cho nữ hoặc khi tiếp xúc miệng – hậu môn: có thể tự làm từ bao cao su bằng cách cắt dọc thành tấm.
3. Xét nghiệm cùng nhau trước khi bỏ bao cao su với bạn tình mới.
4. Không quan hệ khi đang có triệu chứng, kể cả "chỉ là" mụn rộp môi.
5. Hạn chế số bạn tình và không hút thuốc — hai yếu tố liên quan trực tiếp tới HPV dai dẳng.

Xét nghiệm sàng lọc: nên làm gì, khi nào

Nhiều người đi xét nghiệm STI nhưng chỉ lấy mẫu nước tiểu hoặc dịch sinh dục — bỏ sót nhiễm trùng ở họng. Nếu bạn có quan hệ bằng miệng, hãy nói rõ với bác sĩ để được:

• Phết họng xét nghiệm lậu và chlamydia (kỹ thuật PCR/NAAT).
• Xét nghiệm máu giang mai, HIV, viêm gan B (và viêm gan C nếu có nguy cơ).
• Phụ nữ: tầm soát ung thư cổ tử cung bằng Pap và/hoặc xét nghiệm HPV theo lịch bác sĩ khuyến cáo.

Hiện chưa có xét nghiệm HPV miệng nào được khuyến cáo dùng để sàng lọc ung thư hầu họng cho người không triệu chứng. Cách tốt nhất vẫn là khám răng miệng định kỳ (nha sĩ thường là người phát hiện bất thường trong miệng sớm) và đi khám tai mũi họng khi có dấu hiệu ở trên.

Tần suất: với người có bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình, xét nghiệm mỗi năm một lần là mức thường được khuyến cáo; người nguy cơ cao hơn có thể cần 3–6 tháng một lần — hỏi bác sĩ để có lịch phù hợp.

Những "kinh nghiệm" sai cần bỏ

• "Oral sex là tình dục an toàn." Chỉ an toàn về chuyện mang thai.
• "Súc miệng bằng nước muối, rượu là hết vi trùng." Không có tác dụng phòng STI, rượu còn làm rát niêm mạc.
• "Không xuất tinh vào miệng thì không lây." Lậu, herpes, giang mai, HPV lây qua tiếp xúc da – niêm mạc, không cần tinh dịch.
• "Bạn tình trông sạch sẽ thì không có bệnh." Phần lớn STI không có biểu hiện bên ngoài.

Khi nào cần đi khám

• Bạn tình báo vừa được chẩn đoán STI — đi khám ngay dù không có triệu chứng.
• Đau họng kéo dài, amidan có mủ sau quan hệ bằng miệng với bạn tình mới.
• Vết loét ở miệng, môi hoặc bộ phận sinh dục, kể cả không đau.
• Tiết dịch bất thường ở dương vật hoặc âm đạo, tiểu buốt.
• Các dấu hiệu vùng họng – cổ kéo dài trên 3 tuần đã nêu ở phần HPV.
• Nghi phơi nhiễm HIV (bao cao su rách, bạn tình HIV dương tính chưa điều trị): đến cơ sở y tế trong vòng 72 giờ để được tư vấn thuốc dự phòng sau phơi nhiễm (PEP).

Nguồn tham khảo

• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) — STI, HPV và ung thư: cdc.gov
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — HPV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục: who.int
• Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS): nhs.uk
• Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): cancer.gov
• Bộ Y tế Việt Nam: moh.gov.vn