Dương vật đau khi cương cứng: nguyên nhân thường gặp và dấu hiệu phải đi cấp cứu

Dương vật đau khi cương thường do một trong ba nhóm nguyên nhân: bệnh Peyronie (mảng xơ làm dương vật cong, đau), viêm nhiễm hoặc tổn thương da – bao quy đầu, và cương đau kéo dài không xẹp (priapism). Nhóm cuối là cấp cứu: dương vật cương cứng, đau, kéo dài trên 4 giờ mà không liên quan hưng phấn thì phải đến bệnh viện ngay, vì để muộn mô cương có thể hỏng vĩnh viễn và mất khả năng cương.

Phân biệt nhanh theo kiểu đau

Cương đau kéo dài (priapism): vì sao là cấp cứu

Bình thường, sau khi hết kích thích hoặc sau xuất tinh, máu trong thể hang thoát ra và dương vật xẹp. Ở dạng priapism hay gặp nhất (thể thiếu máu), máu bị kẹt lại trong thể hang, không được thay mới, thiếu oxy. Càng để lâu, mô cương càng bị tổn thương và hoá xơ; hậu quả có thể là rối loạn cương vĩnh viễn.

Đặc điểm nhận biết:

• Thân dương vật cứng, đau tăng dần, trong khi quy đầu thường mềm.
• Không còn ham muốn, xuất tinh rồi cũng không xẹp.
• Kéo dài trên 4 giờ.

Các yếu tố hay gặp:

• Thuốc tiêm vào thể hang để điều trị rối loạn cương; thuốc uống điều trị rối loạn cương, nhất là khi dùng quá liều hoặc dùng hàng trôi nổi không rõ hàm lượng.
• Một số thuốc chống loạn thần, chống trầm cảm, thuốc chẹn alpha.
• Bệnh máu: thiếu máu hồng cầu hình liềm, bệnh bạch cầu (ung thư máu).
• Rượu, ma tuý (cocaine, cần sa).
• Chấn thương vùng tầng sinh môn – dạng này thường ít đau hơn, ít gấp hơn, nhưng vẫn cần bác sĩ đánh giá.

Tại viện, bác sĩ sẽ chọc hút máu ứ trong thể hang và có thể tiêm thuốc làm co mạch tại chỗ, theo dõi tim mạch trong lúc làm. Trường hợp đến muộn có thể phải phẫu thuật tạo đường thoát máu. Đừng chờ "để xem có tự xẹp không", đừng tự chọc, tự rạch hay chườm đá rồi ở nhà – mỗi giờ trôi qua đều quan trọng.

Bệnh Peyronie: cong và đau khi cương

Peyronie là tình trạng hình thành mảng xơ ở lớp bao của thể hang, thường sau những vi chấn thương lặp lại khi quan hệ (bị gập, bị đè). Mảng xơ không giãn được như mô bình thường, nên khi cương dương vật bị kéo cong về phía mảng xơ.

Bệnh thường đi qua hai giai đoạn:

• Giai đoạn hoạt động (thường vài tháng đến khoảng một năm): đau khi cương, độ cong có thể tăng dần, mảng cứng sờ thấy được.
• Giai đoạn ổn định: đau thường giảm hoặc hết, độ cong không thay đổi thêm. Một số người có thêm rối loạn cương, dương vật ngắn đi hoặc lõm, thắt eo.

Lưu ý: dương vật hơi cong bẩm sinh, không đau, không thay đổi theo thời gian, không gây khó khăn khi quan hệ là bình thường, không phải Peyronie.

Điều trị tuỳ giai đoạn và mức cong: theo dõi, giảm đau, dụng cụ kéo giãn, thuốc tiêm vào mảng xơ (tuỳ nơi có), và phẫu thuật khi bệnh đã ổn định mà độ cong vẫn làm quan hệ khó khăn. Các loại "thuốc nam làm tan cục xơ" không có bằng chứng; đừng để chúng làm chậm việc đi khám.

Viêm nhiễm và tổn thương da

• Viêm bao quy đầu, nấm: da quy đầu đỏ, rát, nứt nẻ; khi cương da căng ra làm vết nứt đau hơn. Hay gặp ở người tiểu đường, vệ sinh chưa kỹ hoặc quá kỹ bằng xà phòng mạnh.
• Hẹp bao quy đầu: bao quy đầu chật, khi cương căng đau, khó tuột; cố tuột mạnh có thể dẫn tới nghẹt bao quy đầu.
• Dây hãm ngắn: kéo căng mặt dưới quy đầu, đau khi cương, dễ rách khi quan hệ. Thủ thuật tạo hình dây hãm đơn giản.
• Bệnh lây qua đường tình dục: herpes gây mụn nước, vết loét rất đau; giang mai gây vết loét thường ít đau; lậu, chlamydia gây tiểu buốt, chảy mủ niệu đạo.

Tổng quan về các vấn đề da, bao quy đầu và tinh hoàn có ở bài các vấn đề thường gặp ở bộ phận sinh dục nam; nếu đau đi kèm chảy máu khi quan hệ, xem thêm bài chảy máu khi quan hệ ở nam giới.

Gãy dương vật

Dương vật không có xương, nhưng lớp bao thể hang có thể rách khi dương vật đang cương bị gập mạnh – thường gặp khi người nữ ở trên và dương vật trượt ra rồi bị đè. Dấu hiệu: tiếng "rắc", đau dữ dội, xẹp ngay, sưng tím nhanh như quả cà. Đây là cấp cứu ngoại khoa; phẫu thuật sớm giúp giữ chức năng cương tốt hơn. Nếu kèm tiểu ra máu hoặc không tiểu được, có thể niệu đạo cũng bị tổn thương.

Phòng ngừa những gì phòng được

• Dùng đủ chất bôi trơn, dạo đầu đủ lâu; giảm nhịp khi tư thế khiến dương vật dễ trượt ra.
• Dừng ngay khi thấy đau, đừng "cố cho xong".
• Chỉ dùng thuốc điều trị rối loạn cương theo đơn, không tự tăng liều, không mua hàng trôi nổi.
• Vệ sinh bao quy đầu bằng nước sạch hằng ngày, lau khô; người tiểu đường kiểm soát đường huyết tốt.
• Dùng bao cao su với bạn tình mới hoặc chưa rõ tình trạng bệnh lây qua đường tình dục.

Khi nào cần đi khám

Đến cấp cứu ngay khi:

• Cương cứng đau kéo dài trên 4 giờ (kể cả sau khi dùng thuốc cương dương).
• Nghe tiếng "rắc", dương vật xẹp, sưng tím nhanh.
• Bao quy đầu kẹt sau quy đầu không kéo lên được, quy đầu sưng, tím.
• Không tiểu được, tiểu ra máu sau chấn thương.

Khám nam khoa – tiết niệu trong vài ngày đến vài tuần khi:

• Đau khi cương lặp lại, dương vật cong mới xuất hiện, sờ thấy cục cứng ở thân.
• Bao quy đầu đỏ, nứt, có dịch, khó tuột.
• Có mụn nước, vết loét, chảy mủ niệu đạo, tiểu buốt.
• Đau khi xuất tinh, tức vùng tầng sinh môn, sốt.
• Từng có các đợt cương kéo dài dù tự xẹp – cần tìm nguyên nhân (thuốc, bệnh máu).

Nguồn tham khảo

• NHS (Anh) – nhs.uk
• Mayo Clinic – mayoclinic.org
• Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) – auanet.org
• Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU) – uroweb.org