Lá trầu không chữa bệnh phụ khoa: tác dụng thật và rủi ro khi xông, rửa vùng kín

Lá trầu không (Piper betle) có tinh dầu diệt được một số vi khuẩn và nấm trong ống nghiệm, nhưng chưa có bằng chứng đáng tin rằng rửa hay xông vùng kín bằng nước lá trầu chữa được bệnh phụ khoa. Rửa bên ngoài thỉnh thoảng thường không gây hại; còn xông hơi nóng, ngâm lâu, thụt rửa vào trong âm đạo có thể gây bỏng, kích ứng và làm mất cân bằng vi khuẩn có lợi. Ngứa, ra khí hư bất thường, nhất là khi mang thai, cần được khám để biết đúng nguyên nhân.

Câu chuyện quen thuộc: bà bầu ngứa, mẹ chồng đun lá trầu

Nhiều người đã nghe hoặc trải qua tình huống này: mang thai vài tháng, vùng kín ẩm ướt, ngứa; mẹ chồng hái lá trầu đun với muối cho rửa, vài ngày thấy đỡ. Sau sinh lại được xông hơi lá trầu cách ngày “cho sạch sản dịch, mau lành vết khâu”.

Cảm giác đỡ là có thật, nhưng cần hiểu nó đến từ đâu:

• Nước ấm làm sạch dịch tiết bên ngoài, đỡ ngứa tạm thời.
• Tinh dầu trầu có mùi hắc, làm át mùi.
• Nhiều trường hợp ngứa nhẹ tự dao động, đỡ trong vài ngày dù làm gì.

Điều nó không làm được: chữa dứt nấm Candida (rất hay gặp khi mang thai), viêm âm đạo do vi khuẩn, trùng roi, hay các bệnh lây qua đường tình dục. Những bệnh này nếu chỉ được “che” triệu chứng sẽ kéo dài, tái đi tái lại, và một số có liên quan đến biến chứng thai kỳ như vỡ ối sớm, sinh non.

Bằng chứng về lá trầu không

Tinh dầu và dịch chiết lá trầu chứa các hợp chất phenol (như hydroxychavicol, eugenol, chavicol). Trong phòng thí nghiệm, dịch chiết ức chế được một số chủng vi khuẩn và nấm, kể cả Candida. Một số sản phẩm vệ sinh phụ nữ ở châu Á có bổ sung chiết xuất trầu không.

Tuy nhiên:

• Kết quả trong ống nghiệm dùng dịch chiết có nồng độ xác định, khác xa nắm lá đun trong nồi.
• Chưa có thử nghiệm lâm sàng đủ lớn so sánh nước lá trầu với thuốc chuẩn cho viêm âm đạo.
• Chất diệt khuẩn không phân biệt được vi khuẩn có hại với lợi khuẩn Lactobacillus, loại giữ cho âm đạo có môi trường axit tự bảo vệ.

Lá trầu không còn được nhai cùng cau, vôi (ăn trầu). Thói quen ăn trầu cau được Tổ chức Y tế Thế giới xếp là gây ung thư khoang miệng, chủ yếu do quả cau. Chuyện này không liên quan trực tiếp đến việc rửa ngoài, nhưng nên biết để không coi trầu cau là “thảo dược lành”.

Vì sao xông hơi vùng kín có rủi ro

Xông vùng kín (ngồi trên chậu nước lá vừa đun sôi) là phong tục ở nhiều nước, gần đây còn được quảng cáo thành dịch vụ “xông thải độc”. Các rủi ro đã được ghi nhận:

• Bỏng: niêm mạc âm hộ, tầng sinh môn mỏng và nhạy hơn da tay. Đã có báo cáo ca bỏng độ hai do xông vùng kín. Sau sinh, vùng này còn phù nề, tê, cảm giác kém, càng dễ bỏng mà không biết.
• Vết khâu tầng sinh môn: hơi nóng ẩm kéo dài làm mô mềm, dễ toác chỉ; nước đun lá không vô trùng.
• Mất cân bằng vi sinh: nhiệt, muối, tinh dầu làm môi trường âm đạo thay đổi, dễ viêm hơn.
• Trì hoãn khám: sản dịch có mùi hôi, sốt, đau bụng dưới sau sinh có thể là nhiễm trùng hậu sản, không xông lá được.

Tương tự, các hiệp hội sản phụ khoa như ACOG khuyên không thụt rửa âm đạo, dù bằng nước lá, nước muối hay dung dịch vệ sinh. Âm đạo tự làm sạch; chỉ cần rửa phần bên ngoài.

Nếu vẫn muốn dùng lá trầu: cách ít rủi ro nhất

Có người vẫn muốn dùng vì quen, vì người nhà khuyên. Nếu vậy, giữ ở mức an toàn:

1. Rửa sạch lá, đun sôi, để nguội đến ấm vừa tay (thử bằng mu bàn tay hoặc cổ tay), không xông hơi trực tiếp.
2. Chỉ dội rửa bên ngoài (âm hộ), từ trước ra sau, không đưa nước vào trong, không ngâm.
3. Không thêm muối, phèn chua, chanh, giấm.
4. Thỉnh thoảng, không dùng hằng ngày kéo dài.
5. Lau khô bằng khăn sạch riêng; mặc đồ lót cotton.
6. Ngưng ngay nếu thấy rát, đỏ, ngứa tăng.
7. Không dùng khi đang có vết khâu chưa lành, đang chảy máu nhiều, hoặc đang được bác sĩ đặt thuốc.

Ngứa vùng kín khi mang thai: nên làm gì

Khi có thai, nội tiết làm khí hư nhiều hơn; dịch trắng trong hoặc trắng đục loãng, không mùi, không ngứa là bình thường. Cần đi khám khi:

• Khí hư đặc trắng như bã đậu, ngứa rát: thường là nấm, có thuốc đặt an toàn cho thai.
• Khí hư xám loãng, mùi tanh như cá: viêm âm đạo do vi khuẩn, nên điều trị khi mang thai.
• Khí hư vàng xanh, có bọt, đau rát khi quan hệ: có thể là trùng roi.
• Ra nước liên tục, ướt quần: cần loại trừ rỉ ối, đi khám ngay.

Không tự mua thuốc đặt khi đang mang thai, vì không phải loại nào cũng phù hợp từng tháng thai. Đọc thêm về cách đặt thuốc âm đạo đúng khi đã có đơn của bác sĩ.

Chăm sóc vùng kín sau sinh: thay cho xông lá

• Rửa bằng nước ấm sạch sau mỗi lần đi vệ sinh, thấm khô từ trước ra sau.
• Thay băng vệ sinh 3–4 giờ một lần, hoặc sớm hơn nếu thấm nhiều.
• Chườm mát (túi đá bọc khăn) vài phút giúp đỡ sưng đau vết khâu trong 1–2 ngày đầu.
• Ngâm hông nước ấm sạch (không nóng, không lá) vài phút có thể giúp dễ chịu, nếu bác sĩ không dặn khác.
• Thuốc giảm đau không kê đơn dùng theo hướng dẫn của bác sĩ sản hoặc dược sĩ, nhất là khi đang cho con bú.
• Sản dịch giảm dần từ đỏ sang hồng rồi vàng nhạt trong khoảng 4–6 tuần, mùi tanh nhẹ là bình thường.

Khi nào cần đi khám

• Ngứa vùng kín kéo dài trên một tuần, hoặc tái lại nhiều lần trong năm.
• Khí hư đổi màu (vàng, xanh, xám), có mùi hôi, có bọt, lẫn máu.
• Đau rát khi tiểu, đau khi quan hệ, có vết loét, mụn nước ở vùng kín.
• Sau sinh: sản dịch hôi, sốt trên 38 độ, đau bụng dưới tăng, vết khâu sưng đỏ, chảy mủ, toác chỉ.
• Sau sinh ra máu đỏ tươi nhiều, ướt đẫm băng trong một giờ, hoặc ra cục máu to: đi cấp cứu.
• Bị bỏng, phồng rộp sau khi xông hơi.

Muốn hiểu thêm các kiểu khí hư và nguyên nhân, xem bài nguyên nhân và triệu chứng bệnh huyết trắng.

Nguồn tham khảo

• Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG): acog.org
• NHS – Vaginal discharge, Thrush: nhs.uk
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) về trầu cau: iarc.who.int
• Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc sức khoẻ sinh sản