Trẻ đổ nhiều mồ hôi: khi nào là bình thường, khi nào cần cẩn trọng
Phần lớn trẻ đổ nhiều mồ hôi ở đầu khi bú, khi ngủ là bình thường, hay do mặc quá ấm. Mồ hôi chỉ đáng lo khi kèm bú mệt, chậm tăng cân, sốt kéo dài hay ngáy to – và mồ hôi trộm không đồng nghĩa với còi xương.
Phần lớn trẻ đổ nhiều mồ hôi, nhất là ở đầu và gáy khi bú hoặc khi mới ngủ, là hiện tượng sinh lý bình thường: trẻ nhỏ chuyển hóa mạnh, lại hay bị mặc quá ấm. Mồ hôi chỉ đáng lo khi đi kèm dấu hiệu khác: bú mệt, thở nhanh, chậm tăng cân (gợi ý bệnh tim), sốt kéo dài và sụt cân (nhiễm trùng, lao), ngáy to khi ngủ, hoặc sút cân dù ăn nhiều (cường giáp). Quan niệm "ra mồ hôi trộm là thiếu canxi, còi xương" phần lớn không đúng.
Vì sao trẻ nhỏ đổ mồ hôi nhiều hơn người lớn?
- Chuyển hóa mạnh: tính theo cân nặng, trẻ sinh nhiệt nhiều hơn người lớn.
- Bú là một hoạt động gắng sức: mút, nuốt, thở liên tục; được mẹ ôm sát nên trán, đầu hay ướt mồ hôi khi bú.
- Đầu là nơi tỏa nhiệt chính: ở trẻ nhỏ, đầu chiếm tỷ lệ lớn so với cơ thể; tuyến mồ hôi vùng đầu hoạt động sớm và rõ.
- Giai đoạn ngủ sâu đầu đêm thường ra nhiều mồ hôi, sau đó giảm dần – đó là lý do nhiều cha mẹ thấy gối con ướt sau khoảng một giờ ngủ.
- Mặc quá ấm, đắp chăn dày, phòng bí: nguyên nhân hàng đầu nhưng hay bị bỏ qua. Ông bà sợ cháu "nhiễm lạnh" nên mặc hai ba lớp áo, đội mũ trong nhà giữa mùa hè.
Một em bé ra mồ hôi đầu khi bú, khi ngủ, nhưng bú tốt, tăng cân đều, ngủ ngon, chơi vui – gần như chắc chắn là bình thường.
"Mồ hôi trộm là thiếu canxi, còi xương": cần hiểu lại
Đây là niềm tin rất phổ biến ở Việt Nam, khiến nhiều cha mẹ tự mua canxi, vitamin D liều cao cho con chỉ vì con ra mồ hôi đầu. Cần nói rõ:
- Đổ mồ hôi không phải dấu hiệu đặc hiệu của còi xương. Rất nhiều trẻ ra mồ hôi đầu hoàn toàn đủ vitamin D; ngược lại trẻ còi xương có thể không ra mồ hôi nhiều.
- Rụng tóc vành khăn (rụng một vòng sau gáy) chủ yếu do đầu trẻ cọ xát với mặt nệm khi nằm ngửa, gặp ở rất nhiều trẻ khỏe mạnh.
- Còi xương được chẩn đoán bằng dấu hiệu ở xương (chân vòng kiềng, cổ tay to bè, chuỗi hạt sườn, thóp chậm đóng, chậm mọc răng, chậm biết đi) kết hợp xét nghiệm máu và đôi khi X-quang – không chẩn đoán bằng chiếc gối ướt.
- Thiếu vitamin D mới là vấn đề chính của còi xương dinh dưỡng, không phải thiếu canxi đơn thuần. Nhiều nước khuyến cáo bổ sung vitamin D cho trẻ bú mẹ hoàn toàn; liều và thời gian nên theo hướng dẫn của bác sĩ nhi, vì thừa vitamin D cũng gây hại (tăng canxi máu, ảnh hưởng thận).
Về lời khuyên "tắm nắng trước 9 giờ sáng"
Lời khuyên này phổ biến nhưng cần điều chỉnh. Trẻ dưới 6 tháng được khuyến cáo tránh ánh nắng trực tiếp vì da rất mỏng, dễ bỏng. Mặt khác, ánh nắng quá sớm buổi sáng có rất ít tia UVB – loại tia giúp da tạo vitamin D – nên tắm nắng lúc 7 giờ sáng không phải cách bổ sung vitamin D đáng tin. Hỏi bác sĩ nhi về việc dùng vitamin D dạng giọt nếu cần.
Khi nào mồ hôi là dấu hiệu bệnh?
| Tình trạng | Mồ hôi kèm theo dấu hiệu gì |
|---|---|
| Bệnh tim bẩm sinh | Vã mồ hôi trán khi bú, bú được một chút đã mệt, phải nghỉ; thở nhanh; chậm tăng cân; có thể tím môi khi khóc |
| Nhiễm trùng, sốt | Ra mồ hôi nhiều khi sốt giảm (do thuốc hạ sốt hoặc tự lui) – bình thường. Đáng lo khi sốt kéo dài, sốt về chiều tối |
| Lao | Mồ hôi đêm ướt áo kèm sốt nhẹ kéo dài, ho trên 2 tuần, sụt cân hoặc không tăng cân, nổi hạch; trong nhà có người ho lâu |
| Ngưng thở khi ngủ do VA, amidan to | Ngáy to, thở bằng miệng, có lúc ngưng thở rồi thở hắt; ngủ vật vã, ra mồ hôi; ban ngày mệt, khó tập trung, hay cáu |
| Cường giáp (hiếm ở trẻ) | Ra mồ hôi, sợ nóng, ăn nhiều mà sụt cân, tim đập nhanh, run tay, bồn chồn, mắt lồi |
| Hạ đường huyết | Vã mồ hôi lạnh, run, tái, lả, bứt rứt – nhất là trẻ bỏ bữa, trẻ đang dùng insulin; cần cho ăn uống đường ngay và đi khám |
| Tăng tiết mồ hôi nguyên phát | Trẻ lớn, tuổi dậy thì: mồ hôi lòng bàn tay, bàn chân, nách nhiều đến mức ướt giấy vở, ảnh hưởng sinh hoạt; ngủ thì không ra. Có điều trị được |
| Thừa cân, béo phì | Dễ nóng, ra nhiều mồ hôi khi vận động |
Điểm chung: bệnh lý hầu như không bao giờ chỉ có mỗi triệu chứng mồ hôi. Hãy nhìn tổng thể: con bú, ăn ra sao, cân nặng có tăng đều không, ngủ có ngáy không, có sốt kéo dài, thở nhanh không.
Tự kiểm tra tại nhà: 5 câu hỏi
- Con có tăng cân đều theo biểu đồ trong sổ tiêm chủng/sổ theo dõi sức khỏe không?
- Khi bú, con có phải ngừng lại thở dốc, bú lâu mà không no, mặt vã mồ hôi và tái đi không?
- Lúc ngủ yên, con có thở nhanh, ngáy to, ngưng thở từng lúc không?
- Có sốt, ho kéo dài, sụt cân không?
- Khi cởi bớt áo, giảm chăn, phòng mát hơn, con có bớt mồ hôi không?
Nếu câu 1 là "có", câu 5 là "có", còn 2–4 đều "không", gần như chắc chắn chỉ cần điều chỉnh cách mặc và nhiệt độ phòng.
Chăm sóc trẻ hay ra mồ hôi
- Mặc vừa đủ: sờ gáy hoặc lưng con (không sờ tay chân, vì tay chân trẻ thường mát hơn). Gáy ấm, khô là vừa; gáy ướt, nóng là đang mặc thừa.
- Phòng ngủ thoáng mát, không đội mũ khi ngủ trong nhà, không quấn chăn dày. Để trẻ quá nóng khi ngủ còn liên quan đến nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh.
- Dùng quạt, điều hòa được: không để gió thổi thẳng vào trẻ, nhiệt độ vừa phải. Gió quạt không gây cảm lạnh – cảm lạnh do virus.
- Quần áo cotton mỏng, thay khi ướt; lau mồ hôi các nếp gấp cổ, nách, bẹn để tránh rôm sảy, hăm.
- Đủ nước: trẻ dưới 6 tháng chỉ cần bú mẹ hoặc sữa công thức theo nhu cầu, thường không cần uống thêm nước. Trẻ lớn hơn uống nước lọc. Không tự pha nước muối cho trẻ uống – pha sai tỷ lệ có thể gây rối loạn điện giải nguy hiểm; chỉ dùng oresol khi trẻ bị tiêu chảy, nôn và pha đúng hướng dẫn trên gói.
- Không tự cho uống canxi, vitamin D liều cao, thuốc bắc "chữa mồ hôi trộm" khi chưa có chỉ định.
Khi nào cần đi khám
- Đi khám ngay: trẻ vã mồ hôi kèm tím môi, thở nhanh, rút lõm lồng ngực; mồ hôi lạnh kèm lả, tái, li bì; trẻ dưới 3 tháng có sốt. Đo nhiệt độ đúng cách xem bài nhiệt độ cơ thể và những điều cần biết.
- Khám sớm trong vài ngày: ra mồ hôi khi bú kèm bú mệt, chậm tăng cân; mồ hôi đêm kèm sốt kéo dài, ho trên 2 tuần, sụt cân; ngáy to, ngưng thở khi ngủ.
- Khám khi thuận tiện: mồ hôi tay chân quá nhiều ở trẻ lớn ảnh hưởng học tập, giao tiếp; ra mồ hôi kèm sút cân, run tay, tim nhanh; mồ hôi có mùi lạ kéo dài.
Hỏi đáp nhanh
Bé ra mồ hôi đầu nhiều khi ngủ có phải còi xương không?
Thường là không. Mồ hôi đầu khi ngủ rất phổ biến ở trẻ khỏe. Còi xương được chẩn đoán qua dấu hiệu ở xương và xét nghiệm, không chỉ dựa vào mồ hôi.
Có nên cho con uống canxi khi thấy ra mồ hôi trộm?
Không nên tự cho. Trẻ ăn bú đủ thường không thiếu canxi; vitamin D thì nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ nhi. Thừa canxi, vitamin D cũng có hại.
Trẻ ra mồ hôi nhiều có bị mất nước không?
Hiếm khi, nếu trẻ vẫn bú, ăn uống bình thường. Dấu hiệu cần để ý: tiểu ít, nước tiểu sẫm, môi khô, khóc không có nước mắt, lả.
Bật điều hòa cho bé ngủ có được không?
Được. Để nhiệt độ vừa phải, không để gió thổi thẳng, mặc đồ mỏng dài tay nếu cần. Phòng mát còn tốt hơn để trẻ ngủ bí, ướt mồ hôi.
Trẻ lớn ra mồ hôi tay chân nhiều có chữa được không?
Có. Tăng tiết mồ hôi nguyên phát có nhiều cách điều trị, từ thuốc bôi chống tiết mồ hôi đến các phương pháp khác; hãy đưa trẻ khám da liễu.
Nguồn tham khảo
- Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) – HealthyChildren.org: healthychildren.org
- Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) – Rickets; Vitamin D for babies; Hyperhidrosis: nhs.uk
- Mayo Clinic – Hyperhidrosis: mayoclinic.org
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Tuberculosis in children: who.int
