Những loại nước "cấm kỵ" vào buổi sáng: lời đồn nào sai, rủi ro nào có thật
Không có loại nước sạch nào bị cấm uống buổi sáng. Rủi ro thật nằm ở nước không đảm bảo vệ sinh và vài đồ uống lúc bụng đói; bài kiểm chứng từng lời đồn và hướng dẫn giữ nguồn nước nhà bạn an toàn.
Không có loại nước sạch nào bị "cấm" uống vào buổi sáng. Thứ thật sự nên tránh lúc mới ngủ dậy là nước không đảm bảo vệ sinh (nước đun sôi để nguội trong bình mở nắp, bình không rửa, nước máy chưa xử lý, nước giếng chưa kiểm tra) và vài đồ uống gây hại khi bụng đói như rượu bia, nước tăng lực, trà quá đặc. Nhiều "cấm kỵ" lan truyền, như nước hoa quả làm mất canxi hay nước để nguội sinh "chất độc", không có cơ sở.
Chuyện buổi sáng nên uống bao nhiêu nước và chọn cà phê, trà, sữa thế nào đã có ở hai bài uống nước thế nào vào buổi sáng và uống gì tốt vào buổi sáng. Bài này đi vào một góc khác: ly nước đầu ngày của bạn có sạch không, và những "cấm kỵ" nào đáng tin.
Kiểm chứng 4 "cấm kỵ" của bài cũ
1. Nước đun sôi để nguội lâu ngày
Đúng một phần. Nước đun sôi đúng là sạch vi khuẩn lúc vừa tắt bếp. Vấn đề không nằm ở "thời gian để nguội" mà ở chỗ để: bình không nắp, ca múc dùng chung, tay nhúng vào, bình lâu không cọ rửa, để nơi nóng. Khi đó vi khuẩn từ không khí, tay, dụng cụ quay lại và sinh sôi. Nước đun sôi để trong bình sạch, đậy kín, rót qua vòi thì để qua đêm, thậm chí 1–2 ngày, vẫn uống được.
Còn chuyện "nitơ trong nước phân huỷ thành muối nitrat gây hại máu" thì bị phóng đại. Nước đun sôi để nguội không tự sinh ra nitrat độc hại. Nếu nguồn nước vốn đã nhiễm nitrat (nước giếng gần ruộng bón phân, chuồng trại), đun sôi không loại bỏ được mà còn cô đặc thêm một ít khi đun lâu. Lúc đó vấn đề là nguồn nước, không phải chuyện để nguội.
2. Nước hoa quả buổi sáng làm mất canxi
Sai. Axit citric trong nước cam, nước chanh không làm "giảm canxi trong máu". Cơ thể điều hoà nồng độ canxi máu rất chặt. Điều đáng ngại thật về nước ép là đường: một ly nước cam ép lọc bã chứa đường của nhiều quả mà không có xơ, đường huyết lên nhanh. Ngoài ra, nước chua có thể làm cồn cào ở người đau dạ dày, trào ngược khi uống lúc bụng đói. Còn ăn quả nguyên thì không có vấn đề gì.
3. Nước muối buổi sáng
Có lý ở một điểm. Uống nước muối lúc đói không "thải độc" hay "đặc máu" gì cả, nhưng thêm muối vào cơ thể là điều người tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận cần tránh. Người Việt vốn ăn mặn, không cần bổ sung muối bằng cách uống. Ngoại lệ là người lao động ngoài trời, ra mồ hôi rất nhiều hoặc đang tiêu chảy, lúc đó nên dùng dung dịch bù nước điện giải pha đúng hướng dẫn chứ không tự pha nước muối "ước chừng".
4. Nước máy để qua đêm
Đúng, nhưng vì lý do khác. Ở Việt Nam, nước máy nói chung chưa được khuyến cáo uống trực tiếp không đun sôi, trừ nơi nhà cung cấp công bố đạt chuẩn uống tại vòi và đường ống trong nhà còn tốt. Nước nằm yên trong đường ống suốt đêm có thể hoà tan thêm kim loại từ ống, vòi cũ (nhất là ở nhà cũ, ống kẽm, vòi đồng thau kém chất lượng). Cách xử lý đơn giản: sáng ra mở vòi xả một lúc cho nước mới về rồi mới hứng nước để đun nấu, và không dùng nước nóng từ bình nóng lạnh để nấu ăn hay pha đồ uống.
Những thứ thật sự nên tránh lúc bụng đói buổi sáng
- Rượu bia "giã rượu": uống thêm để đỡ mệt sau một đêm nhậu chỉ kéo dài tác động lên gan, làm hạ đường huyết, dễ gây tai nạn khi đi làm. Đây là dấu hiệu cần cảnh giác với nghiện rượu.
- Nước tăng lực: nhiều đường, nhiều caffeine; uống lúc đói dễ hồi hộp, run tay, cồn cào. Người có bệnh tim, tăng huyết áp, rối loạn nhịp nên tránh.
- Trà, cà phê rất đặc khi chưa ăn gì: không độc, nhưng ở người viêm dạ dày, trào ngược thường gây cồn cào, ợ nóng. Ăn chút gì trước hoặc pha loãng hơn.
- Nước uống cùng thuốc buổi sáng: một số thuốc cần uống lúc đói với nước lọc, không uống cùng sữa, nước bưởi, nước cam, cà phê. Đọc nhãn hoặc hỏi dược sĩ.
Kiểm tra nguồn nước nhà bạn
| Nguồn nước | Rủi ro chính | Nên làm |
|---|---|---|
| Nước máy | Vi sinh vật từ đường ống, bể chứa; kim loại từ ống cũ | Đun sôi trước khi uống; vệ sinh bể ngầm, bồn trên mái định kỳ; xả vòi buổi sáng |
| Nước giếng khoan | Asen (thạch tín) ở một số vùng, nhất là đồng bằng sông Hồng; sắt, mangan; nitrat ở vùng nông nghiệp | Xét nghiệm nước ít nhất một lần; đun sôi không loại được asen; cần bộ lọc phù hợp kết quả xét nghiệm |
| Nước mưa trữ trong lu, bể | Bụi, phân chim, lăng quăng, vi khuẩn | Bỏ nước đầu cơn mưa, đậy kín, đun sôi trước khi uống |
| Nước bình 20 lít | Cơ sở đóng bình không đạt chuẩn; vòi, cây nước nóng lạnh bẩn | Mua nơi có nguồn gốc rõ, xem nắp niêm phong; vệ sinh cây nước định kỳ theo hướng dẫn nhà sản xuất |
| Máy lọc nước tại nhà | Lõi lọc quá hạn thành nơi vi khuẩn phát triển | Thay lõi đúng hạn, không đợi nước "có mùi" mới thay |
Thói quen nhỏ giúp ly nước đầu ngày sạch
- Dùng bình có nắp và vòi rót, không múc bằng ca.
- Mỗi ngày tráng bình, mỗi tuần cọ kỹ bằng nước rửa chén và chổi, tráng sạch, để khô.
- Ly dùng xong rửa ngay, không úp ly ướt cả đêm trên khay.
- Bình nước giữ nhiệt mang đi làm: tháo cả nắp và gioăng cao su ra rửa, chỗ này hay đóng nhớt.
- Không để chai nhựa đựng nước trong cốp xe nắng nóng nhiều ngày rồi uống.
Khi nào nên dừng / hỏi bác sĩ
- Cả nhà cùng tiêu chảy, đau bụng, nôn sau khi dùng một nguồn nước: ngừng dùng nguồn đó, bù nước bằng dung dịch điện giải, đi khám nếu sốt cao, phân có máu, có dấu hiệu mất nước, hoặc người bệnh là trẻ nhỏ, người già.
- Dùng nước giếng lâu năm ở vùng có cảnh báo asen mà thấy da sạm, dày sừng ở lòng bàn tay, bàn chân: đi khám và xét nghiệm nước.
- Người suy tim, bệnh thận phải hạn chế nước: lượng nước buổi sáng theo chỉ dẫn của bác sĩ, không theo lời khuyên chung.
- Uống nước buổi sáng hay bị ợ nóng, cồn cào kéo dài: có thể là trào ngược, viêm dạ dày, nên khám.
Hỏi đáp nhanh
Nước đun sôi để qua đêm có uống được không?
Được, nếu để trong bình sạch, đậy kín và rót ra chứ không múc. Đun lại cũng được nhưng không cần thiết.
Uống nước đá lạnh buổi sáng có hại không?
Không có bằng chứng gây hại ở người khoẻ. Một số người bị ê răng hoặc co thắt dạ dày khi uống lạnh thì nên uống nước ấm hơn cho dễ chịu.
Đun sôi có loại được hết chất độc trong nước không?
Không. Đun sôi diệt vi khuẩn, virus, ký sinh trùng nhưng không loại được kim loại nặng như asen, chì, cũng không loại được nitrat.
Nước khoáng, nước tinh khiết đã mở nắp để được bao lâu?
Uống trực tiếp từ miệng chai thì nên uống hết trong ngày. Rót ra ly và đậy nắp, cất mát thì để được vài ngày. Không có mốc "3 ngày" cứng nhắc như bài cũ nói, vệ sinh khi dùng mới là chính.
Nước lọc RO có bị "mất khoáng" gây hại không?
Khoáng chất chủ yếu đến từ thức ăn. Với người ăn uống bình thường, uống nước RO không gây thiếu khoáng. Điều quan trọng hơn là máy được bảo dưỡng, thay lõi đúng hạn.
