Biện pháp tránh thai cho nam giới: bao cao su, thắt ống dẫn tinh và cách nào hiệu quả nhất

Hiện nay nam giới chỉ có hai biện pháp tránh thai thật sự đáng tin: bao cao su (dùng được ngay, có thể ngừng bất cứ lúc nào, đồng thời phòng bệnh lây qua đường tình dục) và thắt ống dẫn tinh (hiệu quả cao nhất nhưng gần như vĩnh viễn). Xuất tinh ngoài có hiệu quả thấp hơn hẳn trong thực tế; thuốc tránh thai cho nam vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, chưa được cấp phép ở đâu.

Bài này so sánh cụ thể các lựa chọn để một người đàn ông, hoặc một cặp đôi, chọn đúng cách cho hoàn cảnh của mình. Nếu cần bức tranh chung gồm cả biện pháp cho nữ, xem 5 phương pháp tránh thai an toàn.

Bảng so sánh nhanh

Con số dưới đây là tỷ lệ có thai trong năm đầu theo số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). "Dùng thực tế" là cách người ta thật sự dùng, có lúc quên, lúc đeo muộn; "dùng đúng tuyệt đối" là khi lần nào cũng làm chuẩn.

Khoảng cách giữa hai cột của bao cao su cho thấy phần lớn thất bại đến từ cách dùng, không phải từ chiếc bao. Đó là tin tốt: sửa cách dùng là tăng hiệu quả.

Bao cao su: hiệu quả phụ thuộc vào 6 chi tiết

Người ta hay nghĩ bao cao su "hay rách". Đa số trường hợp rách hoặc tuột có nguyên nhân cụ thể:

1. Đeo muộn: chỉ đeo lúc sắp xuất tinh. Dịch tiền xuất tinh ở một số người có thể chứa tinh trùng và cũng truyền được bệnh. Phải đeo trước khi dương vật chạm vào âm đạo, hậu môn hay miệng.
2. Không bóp đầu bao: để không khí ở đầu bao dễ làm rách khi xuất tinh. Bóp nhẹ núm chứa tinh dịch rồi mới lăn bao xuống.
3. Sai cỡ: bao quá chật dễ rách, quá rộng dễ tuột. Có các cỡ khác nhau, đáng thử vài loại.
4. Chất bôi trơn gốc dầu: dầu em bé, kem dưỡng, vaseline, dầu dừa làm hỏng bao cao su latex trong thời gian ngắn. Chỉ dùng chất bôi trơn gốc nước hoặc gốc silicone.
5. Bao hết hạn hoặc để nóng: bỏ trong ví, ngăn xe máy dưới nắng nhiều tuần sẽ làm latex giòn.
6. Rút ra không giữ vành bao: sau xuất tinh, giữ vành bao ở gốc dương vật và rút ra khi còn cương, tránh tinh dịch tràn.

Thêm hai điểm hay bị bỏ qua: không dùng hai bao chồng lên nhau (ma sát làm cả hai dễ rách hơn), và không dùng lại bao.

Dị ứng latex và các loại bao khác

Một số người bị ngứa, đỏ, rát sau khi dùng bao latex. Khi đó có bao làm từ polyurethane hoặc polyisoprene. Bao polyurethane mỏng, dẫn nhiệt tốt nhưng dễ tuột hơn một chút; bao polyisoprene mềm như latex nhưng cũng không dùng với chất bôi trơn gốc dầu. Bao làm từ màng ruột cừu ("lambskin") tránh thai được nhưng không ngăn được virus như HIV, nên không dùng để phòng bệnh.

Bao có chất diệt tinh trùng: không cần thiết

Bao có nonoxynol-9 không tránh thai tốt hơn bao thường một cách đáng kể, mà dùng thường xuyên có thể kích ứng niêm mạc. WHO khuyên không dùng nonoxynol-9 cho người có nguy cơ HIV cao. Bao thường là đủ.

Lỡ bao rách thì làm gì

Nếu phát hiện bao rách hoặc tuột bên trong, người nữ có thể dùng thuốc tránh thai khẩn cấp càng sớm càng tốt (loại thuốc chuyên dụng, càng uống sớm càng hiệu quả). Nếu bạn tình chưa rõ tình trạng HIV, đến cơ sở y tế trong vòng 72 giờ để được tư vấn điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP).

Thắt ống dẫn tinh: cho người chắc chắn không muốn có thêm con

Đây là thủ thuật nhỏ, gây tê tại chỗ, bác sĩ cắt và buộc (hoặc đốt) hai ống dẫn tinh ở bìu. Thường mất khoảng 15 đến 30 phút, về trong ngày.

Những gì thay đổi và không thay đổi

• Không đổi: tinh hoàn vẫn tiết testosterone, ham muốn, cương cứng, cảm giác cực khoái và lượng tinh dịch nhìn bằng mắt gần như như cũ (tinh trùng chỉ chiếm phần rất nhỏ thể tích).
• Thay đổi: tinh dịch không còn tinh trùng, nhưng không phải ngay sau mổ. Tinh trùng còn tồn trong đường dẫn phía trên, cần vài tháng và nhiều lần xuất tinh mới sạch.

Điều quan trọng nhất: xét nghiệm tinh dịch sau mổ

Phải tiếp tục dùng biện pháp khác cho đến khi xét nghiệm tinh dịch (thường hẹn sau khoảng 2 đến 4 tháng) xác nhận không còn tinh trùng. Không ít trường hợp có thai ngoài ý muốn sau thắt ống dẫn tinh là do bỏ qua bước này.

Rủi ro cần biết

• Sưng, bầm, đau bìu vài ngày; hiếm khi tụ máu hoặc nhiễm trùng.
• Một tỷ lệ nhỏ bị đau bìu kéo dài nhiều tháng sau mổ.
• Rất hiếm khi ống dẫn tinh tự nối lại, gây có thai muộn.

Đừng chọn vì nghĩ "sau này nối lại được"

Phẫu thuật nối lại ống dẫn tinh là phẫu thuật vi phẫu, tốn kém, không phải nơi nào cũng làm, và khả năng có thai lại giảm dần theo số năm từ khi thắt. Bài cũ đưa ra tỷ lệ "60% có con lại", con số này dao động rất rộng theo từng nghiên cứu và từng trường hợp, không nên dựa vào. Hãy chỉ chọn thắt khi cả hai đã bàn kỹ và chắc chắn. Tình huống dễ hối tiếc: người trẻ, đang có biến động hôn nhân, quyết định vội sau một lần vỡ kế hoạch. So sánh với triệt sản nữ ở bài những vấn đề cần quan tâm khi triệt sản ở nữ: thắt ống dẫn tinh nhẹ nhàng hơn, không cần gây mê toàn thân.

Xuất tinh ngoài: biết rõ giới hạn trước khi dựa vào

Đây là cách nhiều cặp vợ chồng Việt đang dùng. Nó tốt hơn là không làm gì, nhưng trong thực tế cứ khoảng 5 cặp dựa hoàn toàn vào cách này trong một năm thì có 1 cặp có thai. Lý do: rút không kịp, dịch tiền xuất tinh, và xuất tinh lần hai mà không đi tiểu, không rửa sạch. Không phòng được bệnh lây qua đường tình dục. Nếu một cặp chấp nhận rủi ro này, nên có sẵn thuốc tránh thai khẩn cấp ở nhà cho lúc "lỡ". Tác động của cách này lên tâm lý và sức khoẻ nam giới được bàn riêng ở bài cách tránh thai ảnh hưởng đến sức khoẻ nam giới.

Thuốc tránh thai cho nam: đang ở đâu

Đã có nhiều hướng nghiên cứu: gel bôi chứa nội tiết tố, thuốc uống, chất gel tiêm làm tắc ống dẫn tinh có thể tháo bỏ. Một số đã qua thử nghiệm trên người với kết quả khả quan, nhưng đến nay chưa có sản phẩm nào được cấp phép lưu hành. Các loại "thuốc tránh thai cho nam" quảng cáo trên mạng là không có thật hoặc không rõ nguồn gốc, đừng mua.

Những cách dân gian như ngâm bìu nước nóng, mặc quần chật, uống nước lá để "diệt tinh trùng" có thể làm giảm chất lượng tinh trùng tạm thời nhưng không đủ để tránh thai, tuyệt đối không dựa vào.

Chọn thế nào cho hợp

• Chưa kết hôn, bạn tình mới, nhiều bạn tình: bao cao su mỗi lần, kể cả khi người nữ đã dùng biện pháp khác, vì còn chuyện phòng bệnh.
• Vợ chồng ổn định, đã đủ con, không muốn thêm: cân nhắc thắt ống dẫn tinh; trong lúc chờ quyết định, dùng bao cao su hoặc để vợ dùng biện pháp tác dụng dài như vòng tránh thai, que cấy.
• Vợ không dùng được nội tiết tố (ví dụ đau nửa đầu có tiền triệu, nguy cơ huyết khối): người chồng gánh phần tránh thai bằng bao cao su hoặc thắt ống dẫn tinh là lựa chọn công bằng.

Tránh thai là chuyện của hai người. Một cuộc nói chuyện thẳng thắn về ai dùng gì, lỡ thì xử lý ra sao, giúp tránh được phần lớn các lần "không ngờ".

Khi nào cần đi khám

• Sau thắt ống dẫn tinh: sốt, bìu sưng to dần, đỏ nóng, chảy mủ ở vết mổ, đau tăng sau vài ngày thay vì giảm.
• Đau bìu kéo dài trên 3 tháng sau thủ thuật.
• Ngứa, phát ban, phù nề mỗi lần dùng bao cao su (có thể dị ứng latex; hiếm khi phản ứng nặng như khó thở cần cấp cứu).
• Bao rách với bạn tình chưa rõ tình trạng HIV, giang mai: đi trong 72 giờ để được tư vấn.
• Muốn làm thắt ống dẫn tinh: khám nam khoa hoặc tiết niệu để được tư vấn và kiểm tra trước.

Nguồn tham khảo

• CDC – Contraception, Effectiveness of family planning methods: cdc.gov
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Family planning: who.int
• NHS – Condoms, Vasectomy: nhs.uk
• Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) – Vasectomy guideline: auanet.org