Ung thư vú ở nam giới: dấu hiệu, ai có nguy cơ và cách phân biệt với vú to

Ung thư vú ở nam giới hiếm gặp, chiếm chưa tới 1% tổng số ca ung thư vú, nhưng có thật và thường được phát hiện muộn vì đàn ông ít nghĩ tới. Dấu hiệu hay gặp nhất là một khối cứng, không đau, nằm ngay dưới hoặc lệch cạnh núm vú ở một bên ngực, thường ở người trên 60 tuổi. Bất kỳ khối nào như vậy, hay núm vú tụt vào, chảy dịch có máu, đều cần đi khám sớm, không chờ xem nó có tự hết.

Vì sao đàn ông cũng có thể bị ung thư vú

Ai sinh ra cũng có một ít mô vú phía sau núm vú, gồm vài ống dẫn nhỏ. Ở nữ giới, mô này phát triển mạnh ở tuổi dậy thì; ở nam giới thì gần như giữ nguyên. Ung thư có thể hình thành từ chính những ống dẫn này. Phần lớn ung thư vú ở nam là loại bắt đầu ở ống dẫn, và đa số có thụ thể nội tiết dương tính, nghĩa là tế bào ung thư phát triển nhờ hormone estrogen.

Vì sao hay phát hiện muộn

• Nhiều người không biết đàn ông có thể bị ung thư vú, sờ thấy cục thì nghĩ là mụn, u mỡ, "bị va".
• Ngại đi khám vì nghĩ đó là "bệnh của phụ nữ".
• Không có chương trình tầm soát định kỳ cho nam giới như với phụ nữ.
• Mô vú nam mỏng, nên ung thư dễ lan sớm ra da, núm vú và hạch nách.

Mặt tích cực: cũng vì mô vú mỏng nên một khối nhỏ ở nam giới thường dễ sờ thấy hơn ở nữ. Biết mình cần tìm gì là đã có lợi thế.

Dấu hiệu cần để ý

• Cục cứng hoặc vùng dày lên ở ngực, thường không đau, hay ở dưới hoặc cạnh quầng vú, một bên.
• Núm vú tụt vào trong, lệch hướng, mới xuất hiện.
• Chảy dịch từ núm vú, đặc biệt dịch lẫn máu.
• Da vùng ngực lõm, nhăn, sần như vỏ cam, đỏ, hoặc có vết loét không lành.
• Núm vú, quầng vú đóng vảy, đỏ, ngứa kéo dài như chàm nhưng chỉ một bên (có thể là bệnh Paget núm vú).
• Hạch to, cứng ở nách cùng bên.

Vú to ở nam giới hay ung thư vú?

Lý do phổ biến nhất khiến đàn ông sờ thấy "cục" ở ngực là phì đại tuyến vú (vú to ở nam), không phải ung thư. Bảng dưới giúp hình dung sự khác biệt, nhưng không thay được thăm khám:

Nguyên nhân và cách xử trí vú to ở nam được trình bày ở bài phì đại tuyến vú ở nam giới. Một người bị vú to vẫn có thể có ung thư đi kèm, nên khối cứng một bên hay thay đổi da, núm vú thì vẫn phải khám.

Ai có nguy cơ cao hơn

• Tuổi: thường gặp nhất ở độ tuổi 60–70.
• Đột biến gen di truyền, quan trọng nhất là BRCA2; BRCA1 và một số gen khác cũng liên quan. Nam giới mang BRCA2 còn tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt và tuỵ.
• Gia đình có người bị ung thư vú (kể cả mẹ, chị em gái), ung thư buồng trứng, hoặc nam giới trong họ bị ung thư vú.
• Hội chứng Klinefelter (thừa nhiễm sắc thể X): nội tiết nam thấp, nữ cao hơn.
• Tình trạng làm tăng estrogen: dùng thuốc có estrogen, xơ gan, béo phì.
• Bệnh hoặc tổn thương tinh hoàn: tinh hoàn ẩn, viêm tinh hoàn do quai bị, từng mổ cắt tinh hoàn.
• Từng xạ trị vùng ngực.
• Uống nhiều rượu, một phần qua tổn thương gan.

Có yếu tố nguy cơ không có nghĩa là sẽ bị bệnh; nhiều người bị bệnh cũng không có yếu tố nào rõ ràng. Mục đích của danh sách này là để biết ai nên cảnh giác hơn và nên trao đổi với bác sĩ.

Gia đình có người mang gen BRCA: nam giới nên làm gì

Khi trong nhà có người được xét nghiệm và mang đột biến BRCA, đàn ông thường bị quên vì nghĩ chỉ chị em gái mới cần lo. Thực tế:

1. Con trai, anh em trai cũng có khả năng mang gen và có thể truyền cho con cái.
2. Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn di truyền để cân nhắc xét nghiệm.
3. Nếu mang BRCA2, bác sĩ thường khuyên tự để ý ngực, khám ngực định kỳ và bàn về tầm soát tuyến tiền liệt sớm hơn người khác.

Tự để ý ngực: hai phút mỗi tháng

Không có khuyến cáo tầm soát thường quy bằng chụp nhũ ảnh cho đàn ông nói chung. Nhưng biết ngực mình bình thường ra sao giúp nhận ra thay đổi sớm:

• Lúc tắm, dùng ba đầu ngón tay ấn nhẹ theo vòng tròn quanh núm vú, rộng dần ra, cả hai bên ngực và hõm nách.
• Đứng trước gương xem núm vú có lệch, tụt, da có lõm, đỏ không.
• Bóp nhẹ núm vú xem có chảy dịch không.

Khám và chẩn đoán thế nào

• Khám lâm sàng: bác sĩ sờ ngực, nách, hỏi tiền sử, thuốc đang dùng.
• Siêu âm và chụp nhũ ảnh: nam giới vẫn chụp nhũ ảnh được, chỉ hơi khó chịu một chút.
• Sinh thiết kim: lấy mẫu mô để xác định có ung thư hay không và loại gì. Đây là bước duy nhất cho chẩn đoán chắc chắn.
• Nếu là ung thư: làm thêm xét nghiệm, chụp chiếu để đánh giá giai đoạn.

Điều trị thường gồm phẫu thuật cắt bỏ vú và kiểm tra hạch nách; tuỳ trường hợp có thêm xạ trị, hoá trị và điều trị nội tiết kéo dài nhiều năm. Phác đồ cụ thể do bác sĩ ung bướu quyết định dựa trên giai đoạn và đặc điểm khối u. Phát hiện ở giai đoạn sớm cho kết quả điều trị tốt hơn nhiều.

Khi nào cần đi khám

• Sờ thấy cục cứng ở ngực, nhất là một bên, không đau, tồn tại quá 2–3 tuần.
• Núm vú mới tụt vào trong, chảy dịch, đặc biệt dịch có máu.
• Da ngực lõm, sần, đỏ lan, loét; vảy đỏ ở núm vú không lành.
• Hạch nách to, cứng.
• Gia đình có người mang gen BRCA hoặc nhiều người bị ung thư vú, buồng trứng, tuyến tiền liệt, tuỵ.

Khi chưa biết khám ở khoa nào và cần mô tả triệu chứng ra sao, trợ lý chuẩn bị đi khám giúp sắp xếp thông tin trước buổi gặp bác sĩ. Thường nên bắt đầu ở chuyên khoa ngoại vú, ung bướu hoặc ngoại tổng quát.

Nguồn tham khảo

• Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) – cancer.org
• Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) – cancer.gov
• NHS (Anh) – breast cancer in men – nhs.uk
• Mayo Clinic – mayoclinic.org
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – who.int