Lông vùng kín (vi-ô-lông) ít, rụng nhiều hay mọc dày: khi nào là dấu hiệu bệnh

Lông vùng kín (người trẻ hay gọi đùa là "vi-ô-lông") nhiều hay ít ở phụ nữ phần lớn do di truyền, và đa số trường hợp ít lông, lông thưa dần theo tuổi hay đổi màu là bình thường. Lông vùng kín chỉ đáng lo khi nó thay đổi rõ so với chính bạn trước đây, hoặc đi kèm dấu hiệu khác: rối loạn kinh nguyệt, mọc lông kiểu nam ở mặt và bụng, rụng lông sau sinh khó, ngứa có chấm nhỏ bám chân lông. Bài này giúp bạn phân biệt từng trường hợp và biết lúc nào nên đi khám.

Thế nào là bình thường

• Thời điểm xuất hiện: lông mu thường bắt đầu mọc trong tuổi dậy thì, khoảng từ 8–13 tuổi ở bé gái, thường sau khi ngực bắt đầu nhú.
• Độ dày: khác nhau rất nhiều giữa các gia đình và các dân tộc. Nhiều phụ nữ châu Á có lông mu thưa, mảnh, chỉ ở vùng gò mu; đó không phải bệnh.
• Hình dạng: ở phụ nữ, vùng lông thường có bờ trên ngang, giống hình tam giác ngược. Có người lông lan nhẹ xuống đùi trong, cũng thường là bình thường.
• Theo tuổi: sau mãn kinh, lông vùng kín thưa và mảnh đi, có thể bạc như tóc. Đây là lão hoá tự nhiên.
• Thay mới: lông mu cũng rụng và mọc lại theo chu kỳ, nên thấy vài sợi rụng khi tắm là bình thường.

Ít hoặc không có lông vùng kín

Nếu từ trước đến nay bạn vẫn ít lông, kinh nguyệt đều, ngực phát triển bình thường, thì gần như chắc chắn đó là đặc điểm cơ thể, không ảnh hưởng gì tới chuyện chăn gối hay khả năng có con.

Cần đi khám khi ít lông đi kèm dậy thì không diễn ra trọn vẹn:

• 13 tuổi chưa thấy ngực phát triển, hoặc 15 tuổi chưa có kinh lần đầu.
• Chiều cao thấp hơn hẳn bạn bè cùng tuổi, kèm chậm dậy thì.
• Có ngực phát triển nhưng hầu như không có lông mu, lông nách và chưa từng có kinh.

Những trường hợp này có thể liên quan tới rối loạn nội tiết, tuyến yên, buồng trứng hoặc bất thường nhiễm sắc thể (như hội chứng Turner, hội chứng không nhạy cảm androgen). Đây là chuyện của bác sĩ nội tiết và phụ khoa, cần xét nghiệm, không thể tự đoán bằng việc nhìn lông.

Lông vùng kín rụng nhiều, thưa dần

Phân biệt theo hoàn cảnh sẽ dễ hơn:

Lông vùng kín mọc dày, lan rộng

Lông mu dày mà kinh nguyệt đều, không có dấu hiệu gì khác thường là do gia đình. Nhưng nếu lông mọc theo kiểu nam giới, tức là lan thành đường lên rốn, ra đùi, kèm lông ở cằm, mép, ngực, lưng, thì đó gọi là rậm lông và thường phản ánh nội tiết tố nam (androgen) tăng hoặc nang lông nhạy cảm với androgen.

Nguyên nhân hay gặp nhất ở phụ nữ trẻ là hội chứng buồng trứng đa nang: kinh thưa hoặc mất kinh, mụn trứng cá, tóc mỏng ở đỉnh đầu, dễ tăng cân, khó có thai. Ít gặp hơn là tăng sản thượng thận bẩm sinh thể nhẹ, hoặc do thuốc (một số thuốc nội tiết, corticoid, thuốc có chứa testosterone).

Dấu hiệu cần khám sớm vì có thể do khối u tiết hormone ở buồng trứng hoặc tuyến thượng thận:

• Lông mọc dày nhanh trong vài tháng, không phải từ từ qua nhiều năm.
• Giọng trầm đi, âm vật to ra, hói kiểu nam ở hai bên trán, cơ bắp to lên.
• Rậm lông xuất hiện lần đầu sau tuổi 30, hoặc sau mãn kinh.

Lông vùng kín bạc, đổi màu

Lông mu bạc theo tuổi giống tóc và lông mày, nhiều khi muộn hơn tóc. Bạc từng mảng kèm da bên dưới cũng mất màu trắng gợi ý bạch biến, một bệnh da không lây, nên khám da liễu. Bạc sớm đơn thuần không có dấu hiệu khác thì thường không phải bệnh, dù đôi khi bác sĩ sẽ xét nghiệm thêm vitamin B12 và tuyến giáp nếu bạc tóc rất sớm.

Vấn đề ở da và chân lông vùng kín

Thực tế người ta đi khám vì vùng lông này thường do những chuyện rất cụ thể:

• Rận mu: ngứa nhiều, nhất là về đêm; thấy chấm nâu nhỏ bò hoặc trứng trắng bám chặt vào sợi lông. Lây chủ yếu qua tiếp xúc gần khi quan hệ. Điều trị bằng thuốc bôi theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ; bạn tình cần điều trị cùng; nên xét nghiệm thêm các bệnh lây qua đường tình dục khác.
• Viêm nang lông, lông mọc ngược: nốt đỏ nhỏ, có mủ ở chân lông, hay gặp sau cạo, wax.
• Nấm bẹn: mảng đỏ có bờ rõ ở nếp bẹn, ngứa, lan ra.
• U mềm lây, sùi mào gà, mụn rộp sinh dục: nốt tròn lõm giữa, nốt sần như súp lơ, hay mụn nước đau thành chùm. Đều là bệnh lây qua tiếp xúc, cần khám.

Bạn có quyền chọn để lông, tỉa ngắn hay triệt: đó là lựa chọn cá nhân và nên là điều bạn thoải mái, không phải để chiều ai. Tỉa ngắn bằng kéo ít gây tổn thương da nhất. Đọc thêm phần giải phẫu và pH vùng kín trong bài những điều chưa biết về vùng kín của phụ nữ.

Khi nào cần đi khám

• Chậm dậy thì: 13 tuổi chưa phát triển ngực, 15 tuổi chưa có kinh, kèm ít hoặc không có lông mu.
• Rụng lông nách, lông mu sau một lần sinh có mất máu nhiều, nhất là khi không xuống sữa, không có kinh lại.
• Lông mọc kiểu nam kèm kinh thưa, mất kinh, mụn nhiều, khó có thai.
• Lông mọc dày lên nhanh trong vài tháng, giọng trầm, âm vật to: khám sớm.
• Ngứa vùng lông, thấy chấm bò hoặc trứng bám lông; nốt sùi, mụn nước, vết loét vùng sinh dục.
• Rụng lông kèm mệt mỏi kéo dài, sụt cân hoặc tăng cân không rõ lý do.

Phòng khám phụ khoa, nội tiết hoặc da liễu đều có thể là nơi bắt đầu. Kể rõ thời điểm thay đổi, chu kỳ kinh, thuốc đang dùng giúp bác sĩ khoanh vùng nhanh hơn.

Nguồn tham khảo

• Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) – acog.org
• Hiệp hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society) – endocrine.org
• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) – cdc.gov
• NHS (Anh) – nhs.uk