Thuốc lá và rượu bia giảm khả năng thụ thai: ảnh hưởng lên cả chồng lẫn vợ và kế hoạch bỏ trong 3 tháng

Hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia đều làm giảm khả năng thụ thai, ở cả chồng lẫn vợ. Ở nam giới, chúng làm giảm số lượng, khả năng di chuyển và chất lượng di truyền của tinh trùng; ở nữ giới, thuốc lá làm buồng trứng "già" nhanh hơn và tăng nguy cơ sảy thai, thai ngoài tử cung. Vì một lứa tinh trùng cần khoảng ba tháng để hình thành, cặp vợ chồng muốn có con nên bỏ thuốc và cắt giảm rượu ít nhất ba tháng trước khi bắt đầu "thả".

Vì sao mốc là ba tháng

Quá trình tạo ra một tinh trùng trưởng thành, từ tế bào mầm trong tinh hoàn đến lúc sẵn sàng phóng ra, mất khoảng 70–90 ngày. Tinh trùng anh xuất ra hôm nay được hình thành từ khoảng ba tháng trước. Nghĩa là bỏ thuốc hôm nay thì phải vài tháng sau mới thấy tinh dịch thay đổi.

Ở phụ nữ, nang trứng cũng cần vài tháng để phát triển trước khi rụng. Thêm vào đó, nhiều người có thai mà vài tuần sau mới biết, đúng giai đoạn thai nhi nhạy cảm nhất. Dừng thuốc lá và rượu từ khi bắt đầu chuẩn bị, chứ không phải từ khi que thử hai vạch, là lý do đó.

Thuốc lá ảnh hưởng thế nào

Ở người chồng

• Giảm số lượng và khả năng di chuyển của tinh trùng, tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng.
• Tăng tổn thương DNA trong tinh trùng, có thể liên quan khả năng thụ tinh thấp và sảy thai.
• Hại mạch máu, góp phần gây rối loạn cương: một lý do "thầm lặng" khiến vợ chồng quan hệ ít đi.

Ở người vợ

• Làm giảm dự trữ buồng trứng; phụ nữ hút thuốc mãn kinh sớm hơn trung bình.
• Ảnh hưởng hoạt động của vòi trứng, tăng nguy cơ thai ngoài tử cung.
• Tăng nguy cơ sảy thai, thai chậm phát triển, sinh non.
• Giảm tỷ lệ thành công khi làm thụ tinh trong ống nghiệm.

Hút thuốc thụ động cũng tính

Chồng hút trong nhà, vợ không hút, thì vợ vẫn hít khói. Khi chuẩn bị mang thai và suốt thai kỳ, nhà phải sạch khói thuốc hoàn toàn, kể cả trên xe, ban công sát cửa sổ.

Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Không phải là phương án an toàn cho người chuẩn bị có con. Chúng vẫn chứa nicotine và nhiều chất khác mà ảnh hưởng lâu dài lên sinh sản chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nicotine có hại cho thai nhi. Đổi từ thuốc lá điếu sang thuốc lá điện tử không đồng nghĩa với "đã bỏ".

Rượu bia ảnh hưởng thế nào

Ở người chồng

Uống nhiều và thường xuyên làm giảm testosterone, giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, có thể gây teo tinh hoàn, rối loạn cương. Ở mức uống ít, dữ liệu không rõ ràng bằng; nhưng khi đang cố có con, bớt hẳn là lựa chọn an toàn và còn có lợi cho gan, cân nặng, giấc ngủ.

Ở người vợ

Uống nhiều có liên quan với rối loạn rụng trứng và khó thụ thai. Quan trọng hơn: không có mức rượu nào được coi là an toàn khi mang thai. Rượu đi qua nhau thai, có thể gây sảy thai và các rối loạn phát triển ở trẻ. Các tổ chức y tế như CDC khuyên phụ nữ đang cố có thai không uống rượu.

Kế hoạch ba tháng cho hai vợ chồng

Không cần chờ đủ ba tháng mới "được thả" nếu tuổi người vợ đã cao; điều quan trọng là bỏ càng sớm càng tốt và không quay lại.

Bỏ thuốc thực tế, không chỉ bằng quyết tâm

• Chọn ngày bỏ cụ thể trong vòng hai tuần tới, nói với vợ và vài người thân để họ hỗ trợ.
• Nhận diện lúc dễ hút nhất: sau bữa ăn, khi uống cà phê, khi nhậu, khi căng thẳng công việc. Chuẩn bị việc thay thế cho từng lúc: đi bộ vài phút, nhai kẹo cao su không đường, uống nước.
• Liệu pháp thay thế nicotine (miếng dán, kẹo cao su nicotine) giúp giảm cơn thèm ở nhiều người. Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ để chọn loại và dùng theo hướng dẫn. Người vợ đang có thai cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
• Thuốc hỗ trợ cai thuốc lá kê đơn cũng có; bác sĩ sẽ cân nhắc khi phù hợp.
• Tái hút một điếu không có nghĩa là thất bại. Đa số người bỏ được phải thử vài lần.

Với rượu bia, khó nhất thường là áp lực xã giao. Một câu nói thẳng "vợ chồng em đang chuẩn bị có con, em không uống" thường được tôn trọng hơn anh nghĩ. Đây cũng là một phần của dự phòng bệnh bằng thay đổi lối sống, có lợi kéo dài cả sau khi có con.

Về các vị thuốc "chữa tinh trùng yếu" trong bài cũ

Bài cũ giới thiệu sâm cau, ba kích, nhục thung dung, toả dương… và đưa cả liều dùng ngâm rượu. Cần nói rõ:

• Bằng chứng trên người về các vị này còn hạn chế, chủ yếu là nghiên cứu nhỏ hoặc trên động vật; không thay được việc khám và điều trị nguyên nhân.
• Ngâm rượu để uống là đi ngược mục tiêu: đang cần bỏ rượu lại uống rượu mỗi ngày.
• Sản phẩm thảo dược trôi nổi có thể nhiễm bẩn, trộn lẫn tạp chất, tương tác thuốc, gây hại gan.
• Nếu muốn dùng y học cổ truyền, hãy khám với thầy thuốc có chuyên môn và báo bác sĩ hiếm muộn biết.

Muốn biết nên ăn gì cho tinh trùng khoẻ, xem bài thực phẩm giúp tinh trùng khoẻ hơn.

Khi nào cần đi khám

• Quan hệ đều không tránh thai 12 tháng chưa có thai, nếu vợ dưới 35 tuổi.
• Sau 6 tháng nếu vợ từ 35 tuổi; trên 40 tuổi nên khám ngay khi bắt đầu chuẩn bị.
• Kinh nguyệt rất không đều hoặc mất kinh; từng viêm vùng chậu, mổ vùng bụng, thai ngoài tử cung.
• Người chồng từng bị quai bị có viêm tinh hoàn, chấn thương hoặc mổ vùng bìu, tinh hoàn nhỏ, có búi giãn tĩnh mạch ở bìu, rối loạn cương hoặc xuất tinh.
• Khi có thai: đau bụng một bên, ra máu âm đạo, choáng ngất, cần đi khám ngay vì có thể là thai ngoài tử cung.

Khi đi khám hiếm muộn, cả hai vợ chồng nên cùng đi; xét nghiệm tinh dịch đồ là bước đơn giản, nên làm sớm chứ không đợi khám hết cho vợ.

Nguồn tham khảo

• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – thuốc lá và sức khoẻ sinh sản – who.int
• CDC (Hoa Kỳ) – rượu và thai kỳ – cdc.gov
• Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (ASRM) – asrm.org
• NHS (Anh) – chuẩn bị mang thai – nhs.uk
• Bộ Y tế Việt Nam – phòng chống tác hại của thuốc lá