Những nguyên tắc "yêu" bằng miệng an toàn: mức bảo vệ theo từng hoàn cảnh, vắc xin và xử lý sự cố

"Yêu" bằng miệng an toàn không có nghĩa là không có rủi ro, mà là biết rủi ro nằm ở đâu và chọn mức bảo vệ phù hợp với tình huống. Có năm nguyên tắc cốt lõi: nói chuyện và cùng xét nghiệm trước khi bỏ che chắn, tiêm vắc xin HPV và viêm gan B, dùng bao cao su hoặc tấm chắn miệng với bạn tình mới hoặc chưa rõ tình trạng, hoãn khi có vết loét, mụn rộp, đau họng, và biết phải làm gì trong 72 giờ nếu có sự cố. Không có nguyên tắc nào trong số đó cần đến nước súc miệng hay "kiêng xuất tinh trong miệng" mới đủ.

Bài cũ chỉ nói đến dụng cụ che chắn. Đó là một phần, nhưng nhiều người không bao giờ dùng tấm chắn miệng, và với cặp vợ chồng lâu năm thì cũng không cần. Bài này sắp xếp các nguyên tắc theo từng hoàn cảnh để bạn biết mình đang ở đâu và nên làm gì.

Nguyên tắc 1: Nói chuyện trước, không đoán

Oral sex vẫn là quan hệ tình dục: cần cả hai đồng ý, và mỗi người có quyền nói không, hoặc đồng ý cho kiểu này nhưng không đồng ý kiểu khác. Cuộc trò chuyện ngắn trước đó vừa là đồng thuận, vừa là đánh giá nguy cơ:

• "Lần gần nhất anh/em xét nghiệm là khi nào?"
• "Mình dùng bao lúc này nhé, đến khi cả hai đi xét nghiệm thì tính tiếp."
• "Em không thích bị xuất tinh vào miệng" hoặc "Anh muốn dừng thì cứ nói."

Người ngại hỏi thường lo người kia nghĩ mình nghi ngờ. Thực tế, chủ động nói về sức khoẻ là dấu hiệu tôn trọng, và người có trách nhiệm hiếm khi phật lòng.

Nguyên tắc 2: Mức bảo vệ theo hoàn cảnh

Cách dùng bao cao su, cách tự làm tấm chắn từ bao và khi nào có thể bỏ che chắn đã có hướng dẫn chi tiết ở bài Oral sex sao cho an toàn. Dưới đây chỉ ghi những điểm bài cũ nói chưa đúng hoặc thiếu.

Nguyên tắc 3: Chọn đúng dụng cụ, và đừng tin "đồ thay thế" quá mức

• Bao cao su cho oral sex: nên chọn loại không có chất diệt tinh trùng (nonoxynol-9), vì chất này đắng và gây kích ứng niêm mạc miệng. Bài cũ nói đúng điểm này. Loại có hương vị làm trải nghiệm dễ chịu hơn, nhưng chỉ dùng cho miệng; một số loại có đường, không nên dùng tiếp cho giao hợp âm đạo vì có thể gây kích ứng hoặc nấm.
• Tấm chắn miệng (dental dam): là tấm cao su hoặc polyurethane mỏng đặt phủ lên âm hộ hoặc hậu môn. Mỗi tấm chỉ dùng một lần, một mặt; không lật mặt, không chuyển từ hậu môn sang âm hộ.
• Găng tay y tế cắt mở: có thể dùng tạm, chọn găng không bột.
• Màng bọc thực phẩm: bài cũ gợi ý như một giải pháp "cứu nguy". Loại màng này không được sản xuất hay kiểm nghiệm để ngăn bệnh lây truyền; một số tổ chức y tế chỉ coi là phương án cuối khi không có gì khác. Nếu dùng thì tuyệt đối không dùng loại có lỗ thông hơi cho lò vi sóng. Tốt hơn là chuẩn bị sẵn bao cao su để cắt làm tấm chắn.
• Người dị ứng latex dùng bao, tấm chắn polyurethane hoặc polyisoprene.

Nguyên tắc 4: Bảo vệ từ trước, không chỉ trong lúc

Tiêm vắc xin

• HPV: loại virus liên quan đến ung thư hầu họng, ung thư cổ tử cung, hậu môn, dương vật và mụn cóc sinh dục. Vắc xin hiệu quả nhất khi tiêm trước khi có quan hệ tình dục, nhưng người lớn vẫn có thể được bác sĩ tư vấn tiêm tuỳ tuổi. Nam giới cũng tiêm được.
• Viêm gan B: lây qua máu và dịch cơ thể. Nhiều người lớn ở Việt Nam chưa biết mình có miễn dịch hay chưa; xét nghiệm một lần để biết có cần tiêm không.
• Viêm gan A: nên cân nhắc với người có quan hệ miệng – hậu môn.

Lịch tiêm cho người trưởng thành có thể tra ở bài tiêm chủng cho người lớn.

Xét nghiệm đúng chỗ

Một điểm ít người biết: xét nghiệm nước tiểu hay dịch âm đạo không phát hiện lậu, chlamydia ở họng. Nếu có oral sex với bạn tình mới, hãy nói với bác sĩ để lấy thêm mẫu ở họng. Tương tự, có quan hệ hậu môn thì cần mẫu ở hậu môn.

Nguyên tắc 5: Biết khi nào phải hoãn

Hoãn, kể cả khi có che chắn, nếu một trong hai người có:

• Mụn rộp, mụn nước, vết loét ở môi, miệng, bộ phận sinh dục, hậu môn. Che chắn không phủ hết vùng da bị tổn thương.
• Cảm giác ngứa ran, rát ở môi báo trước một đợt herpes sắp bùng.
• Viêm họng, viêm lợi chảy máu, vừa nhổ răng, vừa phẫu thuật trong miệng.
• Dịch bất thường từ dương vật hoặc âm đạo, đau khi tiểu.
• Đang tiêu chảy (với quan hệ liên quan vùng hậu môn).

Đừng đánh răng mạnh hay dùng chỉ nha khoa ngay trước khi oral sex; việc này có thể tạo vết xước nhỏ ở lợi. Súc miệng bằng nước là đủ.

Nguyên tắc 6: Có sự cố thì làm gì

Bao rách, tuột, hoặc lỡ quan hệ không che chắn với người không rõ tình trạng:

1. Súc miệng bằng nước sạch, nhổ ra. Không dùng nước súc miệng có cồn với hy vọng "sát trùng"; nó không diệt được virus trong mô và có thể làm rát niêm mạc.
2. Nếu người kia có HIV hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, và có máu hoặc vết loét, hãy đến cơ sở y tế trong vòng 72 giờ để được đánh giá có cần thuốc dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) không. Nguy cơ lây HIV qua oral sex thấp hơn nhiều so với giao hợp, nhưng bác sĩ là người quyết định.
3. Theo dõi triệu chứng trong vài tuần: đau họng kéo dài, loét miệng, tiết dịch, tiểu buốt.
4. Đi xét nghiệm theo mốc bác sĩ hẹn, kèm lấy mẫu họng.

Khi nào cần đi khám

• Đau họng kéo dài trên hai tuần, nhất là không kèm cảm cúm; khàn tiếng, nuốt đau, nổi hạch cổ không giảm.
• Vết loét ở miệng, môi, lưỡi không đau nhưng không lành sau 2–3 tuần (có thể là săng giang mai).
• Mụn nước thành chùm ở môi hoặc bộ phận sinh dục.
• Tiết dịch mủ ở dương vật, tiểu buốt sau khi được oral sex (lậu, chlamydia lây từ họng sang).
• Ban đỏ ở lòng bàn tay, bàn chân, sốt, nổi hạch.
• Vàng da, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi kéo dài.

Có thể khám ở chuyên khoa da liễu – bệnh lây truyền, phụ khoa, nam khoa hoặc tai mũi họng tuỳ triệu chứng.

Nguồn tham khảo

• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) – oral sex và nguy cơ STI; hướng dẫn dùng tấm chắn miệng: cdc.gov
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – bệnh lây truyền qua đường tình dục, vắc xin HPV: who.int
• NHS (Anh) – sexual health, PEP: nhs.uk
• Bộ Y tế Việt Nam – hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục