Cách quan hệ bằng miệng an toàn cho sức khỏe: bắt đầu từ răng miệng, mụn rộp môi và cổ họng

Quan hệ bằng miệng an toàn bắt đầu từ chính cái miệng của người "cho": mụn rộp ở môi, chân răng đang chảy máu, vết nhiệt miệng hay cổ họng đang viêm đều là những cửa ngõ để bệnh đi qua theo cả hai chiều. Kiểm tra miệng trước, dùng bao cao su hoặc tấm chắn khi chưa chắc về tình trạng của nhau, tiêm vắc xin HPV và viêm gan B, và xét nghiệm cả vùng họng chứ không chỉ máu và nước tiểu – đó là bốn việc làm được ngay.

Bài này không nhắc lại cách đeo bao hay cắt tấm chắn (đã có trong bài Oral sex sao cho an toàn), mà đi vào phần hay bị bỏ qua nhất: răng, môi, lợi và cổ họng.

Vì sao miệng quan trọng hơn người ta tưởng

Khi nói tới bệnh lây qua đường tình dục, đa số nghĩ tới bộ phận sinh dục. Nhưng niêm mạc miệng và họng cũng là niêm mạc, tức là mỏng, ẩm, nhiều mạch máu, và vi khuẩn, virus bám vào được. Có ba chiều lây cần nhớ:

• Từ bộ phận sinh dục sang họng người cho: lậu, chlamydia, giang mai, HPV có thể nằm lại ở họng, thường không gây triệu chứng gì.
• Từ miệng người cho sang bộ phận sinh dục người nhận: điển hình là virus herpes gây mụn rộp môi (HSV-1). Đây là con đường khiến nhiều người bị herpes sinh dục dù bạn tình "không hề có bệnh ở dưới".
• Qua máu và vết thương: lợi chảy máu, vết loét, vết cắn nhỏ làm tăng cơ hội cho các mầm bệnh lây qua máu như viêm gan B, HIV, dù nguy cơ HIV qua đường miệng thấp hơn nhiều so với giao hợp.

Nói cách khác, một cái miệng khoẻ là "tấm chắn" tự nhiên. Một cái miệng đang có vết thương thì tấm chắn đó thủng.

Tự kiểm tra miệng trong 30 giây trước khi gần nhau

Không cần soi gương kỹ như nha sĩ. Chỉ cần tự hỏi mấy câu dưới đây, nếu có một câu trả lời "có" thì hôm đó nên hoãn quan hệ bằng miệng hoặc bắt buộc dùng bao/tấm chắn.

Người nhận cũng nên nhìn lại mình: mụn nước, vết loét, sùi, tiết dịch lạ ở bộ phận sinh dục hay hậu môn đều là lý do để dừng, cả với oral sex lẫn giao hợp.

Mụn rộp môi: thủ phạm hay bị xem nhẹ nhất

Rất nhiều người lớn mang virus HSV-1 từ nhỏ, có khi chỉ thỉnh thoảng nổi vài mụn nước ở khóe môi lúc mệt, sốt, nắng nhiều hoặc sắp có kinh. Theo WHO, phần lớn dân số thế giới dưới 50 tuổi mang HSV-1. Vì quá quen nên người ta coi đó là "nhiệt", không nghĩ nó liên quan gì tới chuyện chăn gối.

Tình huống hay gặp: người chồng có mụn rộp ở môi, vẫn quan hệ bằng miệng cho vợ, vài ngày sau vợ bị đau rát, nổi mụn nước ở âm hộ và nghĩ chồng "đi ngoài" về lây bệnh. Thực tế đó có thể chỉ là HSV-1 từ chính cái môi kia. Hiểu điều này giúp tránh được cả bệnh lẫn một cuộc cãi vã oan.

Vài điểm thực tế:

• Virus có thể lây cả khi chưa thấy mụn, nhất là giai đoạn râm ran, ngứa trước khi mụn nổi. Ai hay bị mụn rộp nên nhớ "dấu hiệu báo trước" của mình.
• Không nên tự bôi kem kháng virus rồi coi là đã an toàn để quan hệ. Kem giúp mụn lành nhanh hơn, không làm hết khả năng lây.
• Người hay tái phát nhiều lần nên hỏi bác sĩ da liễu về thuốc kháng virus; liều và cách dùng do bác sĩ quyết định.
• Herpes sinh dục do HSV-1 thường tái phát ít hơn do HSV-2, nhưng lần đầu có thể đau nhiều, tiểu buốt, sưng hạch bẹn – cần đi khám chứ không tự chịu.

Đánh răng, súc miệng: làm lúc nào mới đúng

Lời khuyên "không đánh răng ngay sau khi quan hệ bằng miệng" trong bài cũ có cơ sở, nhưng cần nói đủ:

• Trước khi quan hệ: tránh đánh răng mạnh, dùng chỉ nha khoa hay tăm xỉa trong khoảng 30 phút trước, vì dễ làm trầy lợi. Muốn hơi thở dễ chịu thì súc miệng bằng nước hoặc nhai kẹo cao su.
• Sau khi quan hệ: súc miệng bằng nước sạch, uống nước. Nếu muốn đánh răng thì chải nhẹ bằng bàn chải mềm, đừng chà mạnh.
• Nước súc miệng có cồn hay sát khuẩn: dùng thì không hại, nhưng hiện chưa có bằng chứng đủ mạnh rằng súc miệng ngăn được lậu hay giang mai ở họng. Đừng coi đó là biện pháp phòng bệnh.

Lâu dài, chữa viêm lợi, cạo vôi định kỳ, xử lý răng sâu cũng là một phần của tình dục an toàn – ít ai nghĩ tới nhưng rất thật.

Che chắn: khi nào nên coi là bắt buộc

Không phải cặp nào cũng dùng bao cao su khi oral sex mãi mãi. Nhưng có những lúc nên coi là bắt buộc:

• Bạn tình mới, hoặc chưa cùng nhau xét nghiệm.
• Một trong hai người có bạn tình khác.
• Có bất kỳ vết thương, mụn nước nào trong bảng ở trên mà vẫn muốn gần nhau.
• Người nhận đang có kinh (máu kinh có thể chứa virus lây qua máu).

Bao cao su không mùi vị thì hơi khó chịu khi dùng bằng miệng; loại có hương vị dùng được cho oral sex, nhưng nên tránh dùng loại có đường cho giao hợp âm đạo vì dễ gây kích ứng, nấm.

Vắc xin: lớp bảo vệ ít người dùng

Hai loại vắc xin liên quan trực tiếp tới oral sex:

• HPV: một số chủng HPV lây qua oral sex liên quan tới ung thư hầu họng. Vắc xin HPV hiệu quả nhất khi tiêm trước khi có quan hệ tình dục, nhưng người lớn vẫn có thể được tư vấn tiêm theo độ tuổi và chỉ định. Nam giới cũng tiêm được.
• Viêm gan B: lây qua máu và dịch cơ thể. Ở Việt Nam tỷ lệ mang virus viêm gan B không thấp, nên người lớn chưa rõ mình đã có miễn dịch hay chưa thì nên xét nghiệm và tiêm nếu cần.

Viêm gan A cũng có thể lây khi quan hệ miệng – hậu môn, và cũng đã có vắc xin. Muốn biết mình còn thiếu mũi nào, xem bảng tiêm chủng cho người lớn.

Xét nghiệm: nói rõ với bác sĩ là có quan hệ bằng miệng

Đây là chỗ hay hụt nhất. Nhiều người đi xét nghiệm bệnh xã hội chỉ được lấy máu và nước tiểu. Kết quả âm tính, yên tâm, nhưng lậu và chlamydia ở họng thì xét nghiệm nước tiểu không phát hiện được. Lậu ở họng lại thường không có triệu chứng, người mang vẫn lây được cho bạn tình.

Vì vậy khi đi khám, hãy nói thẳng: "Tôi có quan hệ bằng miệng, xin lấy thêm mẫu ngoáy họng." Bác sĩ nghe chuyện này mỗi ngày, không có gì phải ngại. Các mốc tham khảo:

• Lậu, chlamydia (mẫu họng, sinh dục): khoảng 1–2 tuần sau lần quan hệ có nguy cơ.
• Giang mai, HIV (máu): xét nghiệm lúc đầu, làm lại sau khoảng 6 tuần và 3 tháng tùy loại xét nghiệm, bác sĩ sẽ hẹn lịch cụ thể.
• Người có nhiều bạn tình: xét nghiệm định kỳ, thường 3–6 tháng một lần.

Đồng thuận và nói chuyện trước

An toàn cho sức khoẻ không chỉ là vi trùng. Oral sex chỉ nên diễn ra khi cả hai thật sự muốn. Nếu một người thấy ghê, sợ nghẹn hay chưa sẵn sàng, ép buộc chỉ làm chuyện ấy thành gánh nặng. Một câu đơn giản như "Hôm nay môi anh đang nổi mụn, mình để hôm khác nhé" vừa bảo vệ bạn tình, vừa cho thấy mình có trách nhiệm. Cũng vậy, hỏi nhau "lần gần nhất em/anh xét nghiệm là khi nào?" không phải là nghi ngờ, mà là chăm sóc.

Khi nào cần đi khám

• Mụn nước, vết loét ở bộ phận sinh dục, hậu môn hay miệng sau khi quan hệ.
• Đau họng kéo dài hơn 2 tuần, khàn tiếng, nuốt vướng, có khối ở cổ không đau – nhất là ở người hút thuốc hoặc có nhiều bạn tình.
• Tiết dịch mủ ở dương vật, khí hư bất thường, tiểu buốt.
• Phát ban ở lòng bàn tay, bàn chân, sốt, nổi hạch sau vài tuần (có thể là giang mai giai đoạn hai).
• Vừa có một lần quan hệ không an toàn với người có HIV hoặc không rõ tình trạng: đi khám ngay trong vòng 72 giờ để được tư vấn điều trị dự phòng sau phơi nhiễm.

Nguồn tham khảo

• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – thông tin về herpes simplex và các bệnh lây truyền qua đường tình dục: who.int
• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) – hướng dẫn điều trị và xét nghiệm STI: cdc.gov
• NHS (Anh) – thông tin về tình dục an toàn và mụn rộp: nhs.uk
• Bộ Y tế Việt Nam – hướng dẫn chẩn đoán, điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục.