Những chuyện hoang đường về oral sex: 9 lời đồn về lây bệnh và cách tự bảo vệ đúng

Phần lớn chuyện hoang đường về oral sex (quan hệ bằng miệng) xoay quanh một ý: "làm bằng miệng thì không sao". Sự thật là oral sex không gây có thai, nhưng vẫn lây được lậu, giang mai, herpes, HPV, viêm gan B và (hiếm hơn) HIV, theo cả hai chiều. Nguy hiểm nhất không phải là bản thân hành vi, mà là những "mẹo phòng bệnh" truyền miệng khiến người ta yên tâm sai chỗ.

Bài này không nhắc lại chuyện "có mất trinh không" hay "tinh dịch có đẹp da không" (đã có trong bài vì sao nhiều người thích quan hệ bằng miệng). Ở đây là 9 lời đồn về chuyện lây bệnh và tự bảo vệ, vì tin sai những điều này mới thật sự gây hậu quả.

Lời đồn 1: "Nhìn sạch sẽ, không thấy mụn hay vết loét là không có bệnh"

Sai. Lậu và chlamydia ở họng gần như không gây triệu chứng; người mang bệnh vẫn ăn uống bình thường, không đau họng, nhưng lây được cho bạn tình. Herpes có thể thải virus ở những ngày da hoàn toàn lành lặn. HPV thường không để lại dấu vết gì nhìn thấy được. "Nhìn" không phải là cách sàng lọc. Điều duy nhất "nhìn" làm được là giúp bạn từ chối khi thấy có vết loét, mụn nước, sùi, mủ: lúc đó thì chắc chắn không nên.

Lời đồn 2: "Không xuất tinh vào miệng thì không lây"

Chỉ đúng một phần nhỏ. Tinh dịch là đường lây chính của HIV, nên tránh xuất tinh trong miệng làm giảm nguy cơ HIV vốn đã thấp. Nhưng giang mai, herpes và HPV lây qua tiếp xúc da và niêm mạc, không cần tinh dịch. Lậu có thể lây qua niêm mạc dương vật và dịch tiền xuất tinh. Nói gọn: rút ra trước khi xuất tinh không phải là biện pháp phòng bệnh.

Lời đồn 3: "Chỉ người dùng miệng mới có nguy cơ"

Bệnh đi theo cả hai chiều:

• Từ miệng xuống bộ phận sinh dục: người có mụn rộp môi (herpes type 1) có thể truyền virus xuống vùng kín của bạn tình. Ở nhiều nước, herpes sinh dục do type 1 ngày càng hay gặp và oral sex được xem là đường lây chính. Lậu ở họng cũng có thể truyền ngược lại gây viêm niệu đạo cho người được làm.
• Từ bộ phận sinh dục lên miệng – họng: lậu họng, giang mai ở môi lưỡi, sùi mào gà trong miệng, HPV ở hầu họng.

Vì vậy người "chỉ nằm nhận" cũng cần được hỏi đến khi đi xét nghiệm.

Lời đồn 4: "Đánh răng, xỉa răng thật kỹ ngay trước khi làm là an toàn hơn"

Ngược lại. Chải răng mạnh và dùng chỉ nha khoa ngay trước khi quan hệ bằng miệng có thể tạo những vết xước nhỏ ở lợi, mở đường cho vi khuẩn và virus. Nên chải răng sớm hơn (vài tiếng trước), còn sát giờ thì chỉ súc miệng bằng nước hoặc ăn kẹo cao su. Người đang chảy máu chân răng, nhiệt miệng, vừa nhổ răng nên hoãn hẳn.

Lời đồn 5: "Súc miệng bằng rượu mạnh hay nước muối sau đó là diệt hết vi khuẩn"

Không có loại nước súc miệng, rượu hay nước muối nào được chứng minh là ngăn được bệnh lây qua đường tình dục sau oral sex. Có những nghiên cứu đang thử xem nước súc miệng có giảm vi khuẩn lậu ở họng hay không, nhưng kết quả chưa đủ để khuyên dùng làm biện pháp phòng bệnh. Ngậm rượu mạnh còn làm rát niêm mạc. Súc miệng sau đó cho dễ chịu thì được, nhưng đừng coi đó là "lá chắn".

Lời đồn 6: "Mụn rộp môi chỉ lây khi đang nổi mụn"

Lây mạnh nhất khi có mụn nước, vết loét và cả giai đoạn ngứa ran báo trước khi mụn nổi. Nhưng virus vẫn có thể được thải ra ở những ngày không có triệu chứng. Người hay bị mụn rộp môi nên: tuyệt đối không oral sex khi thấy ngứa ran, có mụn hoặc vết loét chưa lành; nói thật với bạn tình; cân nhắc dùng bao cao su hoặc tấm chắn miệng. Nếu tái phát nhiều lần trong năm, bác sĩ có thể kê thuốc kháng virus phù hợp.

Lời đồn 7: "Xét nghiệm máu, nước tiểu bình thường là sạch bệnh"

Xét nghiệm máu tìm được HIV, giang mai, viêm gan B. Xét nghiệm nước tiểu tìm lậu, chlamydia ở đường tiểu. Nhưng lậu và chlamydia ở họng chỉ phát hiện được bằng phết dịch họng. Nhiều người âm tính ở nước tiểu nhưng dương tính ở họng. Khi đi khám, hãy nói rõ "có quan hệ bằng miệng" để bác sĩ lấy mẫu đúng chỗ. Không nói thì không ai tự lấy cho bạn.

Lời đồn 8: "Oral sex làm người phụ nữ gầy đi, bị 'hút' mất tinh túy"

Không có cơ sở. Dịch tiết âm đạo chủ yếu là nước và một ít muối, chất nhầy; mất đi lượng đó không ảnh hưởng gì đến cân nặng hay sức khoẻ. Gầy sút không rõ lý do là chuyện cần đi khám tìm bệnh (tuyến giáp, đái tháo đường, lao, ung thư…), đừng đổ cho chuyện chăn gối.

Lời đồn 9: "Đã quan hệ rồi thì tiêm vắc xin HPV cũng vô ích"

Không hẳn. Vắc xin hiệu quả nhất khi tiêm trước khi tiếp xúc với HPV, nhưng một người đã quan hệ hiếm khi đã nhiễm đủ hết các type có trong vắc xin, nên vẫn có thể được bảo vệ một phần. Vắc xin HPV hiện được dùng cho cả nam và nữ, độ tuổi tiêm tùy từng loại và hướng dẫn của mỗi nước. Hỏi bác sĩ xem bạn còn nằm trong nhóm được khuyến cáo không; thông tin về tiêm chủng cho người lớn có thể giúp bạn chuẩn bị câu hỏi.

Bảng tóm tắt: lời đồn và việc nên làm thay

Cách dùng bao và tấm chắn miệng cụ thể (cắt bao thành tấm chắn, chọn loại không có chất diệt tinh trùng) được hướng dẫn từng bước trong bài oral sex sao cho an toàn.

Khi nào cần đi khám

• Đau họng kéo dài trên hai tuần, nhất là sau khi có bạn tình mới, không đỡ với cách chăm sóc thông thường.
• Vết loét ở môi, lưỡi, họng không đau nhưng không lành sau 2–3 tuần (có thể là săng giang mai).
• Nốt sùi, mụn thịt trong miệng hoặc ở vùng sinh dục.
• Tiểu buốt, chảy mủ niệu đạo, dịch âm đạo bất thường sau khi được làm oral sex.
• Bạn tình vừa được chẩn đoán một bệnh lây qua đường tình dục, dù bạn không có triệu chứng gì.
• Khàn tiếng, nuốt vướng, nổi hạch cổ một bên kéo dài trên ba tuần: cần khám tai mũi họng.

Nguồn tham khảo

• Centers for Disease Control and Prevention – CDC (cdc.gov): STI risk and oral sex
• World Health Organization – WHO (who.int): Sexually transmitted infections; Herpes simplex virus
• NHS (nhs.uk): Sexual health; Genital herpes; Gonorrhoea
• Bộ Y tế Việt Nam: Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục