Hậu quả đáng sợ nhất của oral sex: ung thư hầu họng do HPV, nguy cơ thật và dấu hiệu cần khám

Hậu quả nặng nề nhất có liên quan đến oral sex là ung thư hầu họng do HPV — ung thư ở amidan và đáy lưỡi, gây ra bởi một số type HPV nguy cơ cao (thường gặp nhất là HPV 16) tồn tại dai dẳng nhiều năm. Đây là hậu quả hiếm: phần lớn người nhiễm HPV ở miệng tự đào thải virus, chỉ một số rất nhỏ nhiễm kéo dài và sau nhiều năm mới tiến tới ung thư. Hiểu đúng nguy cơ giúp bạn phòng đúng cách (vắc xin, bỏ thuốc lá, nhận biết dấu hiệu) thay vì sợ hãi sau mỗi lần quan hệ.

Bài này đi sâu vào riêng hậu quả đó: nó là gì, ai có nguy cơ cao hơn, dấu hiệu nào cần khám tai mũi họng, và nên làm gì nếu bạn đang lo. Phần so sánh lợi – hại chung của oral sex có ở bài lợi và hại khi oral sex; các bệnh lây khác như lậu họng, giang mai có ở bài những bệnh dễ mắc khi oral sex.

Sửa một nhầm lẫn lớn: không phải "ung thư vòm họng"

Bài cũ viết oral sex gây "ung thư vòm họng" rồi liệt kê dấu hiệu như chảy máu cam, ù tai, ngạt mũi. Đó là hai bệnh khác nhau:

Ở Việt Nam ung thư vòm họng khá phổ biến, nhưng nó không phải hệ quả của oral sex. Nhầm lẫn này khiến nhiều người lo sai chỗ, trong khi bỏ qua dấu hiệu thật của ung thư hầu họng.

Bài cũ cũng nói HPV gây ung thư họng "nhanh và mạnh hơn nhiều lần so với thuốc lá và rượu". Câu này sai về bản chất: ung thư do HPV phát triển rất chậm, thường sau hàng chục năm nhiễm dai dẳng; và thuốc lá vừa là nguyên nhân độc lập, vừa khiến HPV khó bị đào thải hơn.

Từ lần nhiễm HPV đến ung thư: quãng đường rất dài

Để hiểu vì sao "hiếm nhưng có thật", hãy hình dung các bước:

1. Nhiễm HPV ở miệng – họng qua oral sex (và có thể qua hôn sâu, dù bằng chứng ít hơn). Nhiễm HPV nói chung rất phổ biến ở người có quan hệ tình dục.
2. Phần lớn tự sạch trong vòng một đến hai năm nhờ miễn dịch, không để lại dấu vết gì.
3. Một tỷ lệ nhỏ nhiễm dai dẳng, nhất là type nguy cơ cao. Thuốc lá, suy giảm miễn dịch làm tăng khả năng này.
4. Sau nhiều năm đến vài chục năm, một phần trong số nhiễm dai dẳng mới tiến tới ung thư ở các khe sâu của amidan, đáy lưỡi.

Vì vậy, một lần oral sex với người lạ tuần trước không phải là lý do để nghĩ mình sẽ bị ung thư. Nguy cơ tích luỹ theo số bạn tình oral sex trong đời, thời gian và thói quen hút thuốc, chứ không quyết định bởi một lần.

Ai có nguy cơ cao hơn

• Người có nhiều bạn tình oral sex trong đời. Đây là yếu tố hành vi được ghi nhận rõ nhất.
• Người hút thuốc, kể cả hút ít. Bỏ thuốc là việc có lợi nhất bạn làm được ngay, với cả ung thư họng do HPV lẫn không do HPV.
• Nam giới: ở nhiều nước, ung thư hầu họng liên quan HPV gặp ở nam nhiều hơn nữ rõ rệt; một phần vì nam giới ít được tiêm vắc xin HPV hơn và nhiễm HPV ở miệng dai dẳng hơn.
• Người suy giảm miễn dịch: nhiễm HIV, dùng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng.

Có một điều làm nhiều người bất ngờ: người bệnh ung thư hầu họng do HPV thường trẻ hơn, khoẻ hơn, nhiều người không hút thuốc, không uống rượu nhiều. Vì không "giống người có nguy cơ", họ hay chủ quan với khối hạch ở cổ.

Dấu hiệu cần đi khám tai mũi họng

Không có dấu hiệu nào riêng của ung thư; phần lớn các triệu chứng dưới đây là do viêm họng, viêm amidan hay trào ngược. Điểm khác là kéo dài và một bên:

• Một khối hoặc hạch ở cổ, không đau, không nhỏ lại sau 2–3 tuần — đây thường là dấu hiệu đầu tiên của ung thư hầu họng do HPV.
• Đau họng một bên kéo dài trên 3 tuần, uống thuốc không đỡ.
• Đau tai một bên mà khám tai bình thường (đau lan từ họng lên).
• Nuốt vướng, nuốt đau, cảm giác có vật mắc tăng dần.
• Một bên amidan to rõ hơn bên kia ở người lớn.
• Khàn tiếng, thay đổi giọng kéo dài; khạc ra máu; sụt cân không rõ lý do.

Khám thì bác sĩ làm gì

Nhiều người ngại đi khám vì sợ phải kể chuyện quan hệ. Thực tế, bác sĩ tai mũi họng chủ yếu dựa vào việc khám:

• Sờ vùng cổ, nhìn họng, amidan, đáy lưỡi.
• Nội soi tai mũi họng bằng ống soi mềm qua mũi, nhanh, chỉ hơi khó chịu.
• Nếu có khối nghi ngờ: siêu âm hoặc chụp cắt lớp, chọc hút tế bào hạch cổ hoặc sinh thiết.
• Với mẫu u, bác sĩ giải phẫu bệnh có thể làm xét nghiệm (như p16, HPV) để biết ung thư có liên quan HPV hay không — thông tin này giúp chọn hướng điều trị.

Một điểm đáng được biết: ung thư hầu họng liên quan HPV thường đáp ứng điều trị tốt hơn so với ung thư cùng vị trí do thuốc lá, rượu. Phát hiện sớm vẫn là yếu tố quan trọng nhất.

Không có xét nghiệm sàng lọc HPV ở miệng — đừng mua

Khác với cổ tử cung (có xét nghiệm tế bào và HPV để sàng lọc), hiện chưa có xét nghiệm sàng lọc ung thư hầu họng được khuyến cáo cho người không triệu chứng. Một số nơi bán xét nghiệm HPV bằng nước súc miệng, nhưng:

• Kết quả dương tính không cho biết bạn có bị ung thư hay sẽ bị ung thư — vì phần lớn nhiễm sẽ tự hết.
• Không có hướng xử lý nào sau khi biết dương tính: chưa có thuốc diệt HPV ở miệng.
• Kết quả âm tính hôm nay cũng không bảo đảm gì cho lần quan hệ sau.

Thứ có ích hơn là biết dấu hiệu, khám răng miệng định kỳ (nha sĩ nhìn thấy khoang miệng thường xuyên hơn ai hết) và đi khám tai mũi họng khi có triệu chứng kéo dài.

Phòng ngừa: cái gì có tác dụng, cái gì không

Ở nhiều nước, vắc xin HPV đã được tiêm cho cả trẻ trai lẫn trẻ gái. Người trưởng thành có thể tham khảo độ tuổi và lịch tiêm ở trang tiêm chủng cho người lớn.

Nếu bạn đang lo lắng sau một lần oral sex

Lo lắng kéo dài, kiểm tra cổ họng nhiều lần mỗi ngày, mất ngủ vì sợ bệnh cũng là một vấn đề sức khoẻ thật — nói với bác sĩ để được tư vấn, đừng tự tìm kiếm thêm trên mạng.

Khi nào cần đi khám

• Khối hoặc hạch ở cổ không đau, tồn tại quá 2–3 tuần.
• Đau họng, nuốt vướng, đau tai một bên kéo dài quá 3 tuần.
• Vết loét, mảng trắng hoặc đỏ trong miệng không lành sau 2 tuần.
• Khạc ra máu, khàn tiếng kéo dài, sụt cân không rõ lý do.
• Đau họng có mủ, sốt sau quan hệ bằng miệng với người chưa rõ tình trạng — khám để loại trừ lậu, giang mai.

Nguồn tham khảo

• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) — HPV và ung thư: cdc.gov
• Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): cancer.gov
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — HPV và vắc xin HPV: who.int
• Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) — mouth and throat cancer: nhs.uk
• Mayo Clinic — oropharyngeal cancer: mayoclinic.org