Các triệu chứng của ung thư thực quản: nuốt nghẹn tăng dần và những dấu hiệu không được bỏ qua

Triệu chứng điển hình nhất của ung thư thực quản là nuốt nghẹn tăng dần: lúc đầu chỉ mắc khi ăn miếng thịt, cơm khô, sau vài tuần đến vài tháng mắc cả cháo, rồi cả nước — kèm sụt cân. Các dấu hiệu khác gồm đau hoặc nóng rát sau xương ức khi nuốt, ợ trớ thức ăn, khàn tiếng, ho sặc khi uống, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Ở giai đoạn sớm bệnh thường không có triệu chứng, nên bất kỳ người lớn nào mới xuất hiện khó nuốt đều cần được nội soi, không chờ "xem có tự hết không".

Thực quản và hai loại ung thư chính

Thực quản là ống cơ dài khoảng 25 cm nối họng xuống dạ dày, nằm sau khí quản và trước cột sống. Có hai loại ung thư thực quản chính, khác nhau về nguyên nhân và vị trí:

Ung thư thực quản gặp ở nam nhiều hơn nữ và chủ yếu ở người trên 50 tuổi. Người Việt có thói quen uống rượu trắng, hút thuốc lào, thuốc lá và ăn uống đồ rất nóng là nhóm đáng lưu ý. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp việc uống đồ uống rất nóng (trên khoảng 65°C) vào nhóm "có thể gây ung thư" thực quản — để nước trà, nước canh nguội bớt vài phút là thay đổi đơn giản.

Các triệu chứng, theo thứ tự thường xuất hiện

1. Nuốt nghẹn — dấu hiệu chính

Khối u làm hẹp lòng thực quản dần dần, nên khó nuốt có đặc điểm rất riêng:

• Người bệnh thường chỉ ra được đúng một chỗ, hay ở sau xương ức, "thức ăn dừng ở đây".
• Nặng dần theo tuần, theo tháng: đồ cứng → đồ mềm → cháo → nước.
• Phải nhai rất kỹ, ăn chậm, uống nước để đẩy thức ăn xuống; tự chuyển sang ăn cháo, ăn lỏng mà không để ý.
• Thức ăn có thể trớ ngược lên miệng, không có vị chua của dịch dạ dày.

Lòng thực quản thường đã hẹp đáng kể thì mới gây nghẹn rõ, nên khi đã có triệu chứng này thì không nên trì hoãn khám thêm ngày nào.

2. Sụt cân

Do ăn ít đi vì nghẹn và do bản thân khối u. Sụt vài ký trong một hai tháng mà không ăn kiêng là dấu hiệu đáng kể.

3. Đau, nóng rát khi nuốt

Cảm giác đau sau xương ức hoặc lan ra sau lưng, giữa hai bả vai khi nuốt. Dễ nhầm với trào ngược hoặc đau dạ dày.

4. Dấu hiệu khi khối u lan rộng

• Khàn tiếng kéo dài: khối u hoặc hạch chèn vào dây thần kinh điều khiển dây thanh. Khàn quá 3 tuần cần soi thanh quản — xem bài không nên chủ quan khi bị khàn tiếng.
• Ho sặc mỗi khi uống, viêm phổi tái đi tái lại: thức ăn trào vào đường thở, hoặc có đường rò giữa thực quản và khí quản.
• Nôn ra máu, đi ngoài phân đen như bã cà phê, thiếu máu (da xanh, mệt, hồi hộp).
• Nấc kéo dài, đau ngực âm ỉ, sờ thấy hạch cứng ở cổ hoặc hố trên đòn.

Những tình trạng giống mà không phải ung thư

Không phải ai "vướng ở cổ" cũng là ung thư thực quản. Phân biệt sơ bộ giúp bạn kể bệnh chính xác hơn, nhưng không thay được nội soi:

Chẩn đoán: bác sĩ sẽ làm gì

• Nội soi thực quản – dạ dày: là xét nghiệm quan trọng nhất. Ống soi mềm đưa qua miệng, nhìn trực tiếp niêm mạc và sinh thiết chỗ nghi ngờ. Có thể soi gây mê nếu bạn sợ. Các kỹ thuật như nhuộm màu, ánh sáng dải hẹp giúp phát hiện tổn thương rất nhỏ.
• Chụp CT ngực bụng, PET-CT, siêu âm nội soi: khi đã có chẩn đoán ung thư, để xem khối u xâm lấn sâu đến đâu, có lan đến hạch, gan, phổi không — từ đó quyết định điều trị.
• Chụp X-quang thực quản có uống thuốc cản quang: giờ ít dùng để chẩn đoán ban đầu, chủ yếu để đánh giá chỗ hẹp, đường rò.

Điều trị phụ thuộc giai đoạn

• Rất sớm (tổn thương chỉ ở lớp niêm mạc): có thể cắt bỏ qua nội soi, không cần mổ mở. Đây là lý do phát hiện sớm có giá trị lớn.
• Khu trú: thường phối hợp hoá trị và xạ trị trước, sau đó phẫu thuật cắt thực quản; một số trường hợp hoá xạ trị là điều trị chính.
• Đã lan xa: hoá trị, liệu pháp miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích tuỳ đặc điểm khối u; đặt stent thực quản hoặc mở thông dạ dày để người bệnh ăn được, giảm đau, nâng đỡ dinh dưỡng.

Dinh dưỡng là một phần của điều trị: người bệnh nuốt khó dễ suy kiệt nhanh. Hỏi bác sĩ về chế độ ăn lỏng giàu năng lượng, sữa dinh dưỡng, và đừng tự kiêng khem theo lời đồn "ăn nhiều nuôi khối u".

Ai nên chủ động khám sớm

Hiện chưa có khuyến cáo tầm soát ung thư thực quản đại trà cho mọi người (tìm hiểu vì sao trong bài điều kiện để một bệnh đáng được tầm soát). Nhưng một số người nên bàn với bác sĩ tiêu hoá về nội soi chủ động:

• Trào ngược kéo dài nhiều năm, đặc biệt nam giới trên 50 tuổi, béo bụng, hút thuốc.
• Đã được chẩn đoán thực quản Barrett — cần nội soi theo dõi định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn.
• Từng bị ung thư vùng đầu cổ (họng, thanh quản, khoang miệng), vì cùng yếu tố nguy cơ rượu và thuốc lá.
• Từng bỏng thực quản do hoá chất, có co thắt tâm vị lâu năm.

Giảm nguy cơ

• Bỏ thuốc lá, thuốc lào; giảm rượu bia. Hai thứ này cộng lại làm nguy cơ tăng nhiều hơn từng thứ riêng lẻ.
• Để đồ uống, canh nguội bớt trước khi uống.
• Ăn nhiều rau, trái cây; giữ cân nặng hợp lý.
• Điều trị trào ngược kéo dài thay vì chịu đựng nhiều năm.

Khi nào cần đi khám

Đi khám tiêu hoá để nội soi trong vòng 1–2 tuần nếu bạn là người lớn và có:

• Nuốt nghẹn, thức ăn mắc lại, dù chỉ thỉnh thoảng nhưng mới xuất hiện.
• Nuốt đau, nóng rát sau xương ức không đỡ sau vài tuần dùng thuốc dạ dày.
• Sụt cân không rõ lý do, chán ăn kéo dài.
• Khàn tiếng trên 3 tuần, ho sặc khi uống nước.
• Trên 50 tuổi mới xuất hiện ợ nóng, khó tiêu.

Đi cấp cứu ngay nếu nôn ra máu, đi ngoài phân đen, không nuốt được cả nước bọt, hoặc đau ngực dữ dội.

Nguồn tham khảo

• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) — iarc.who.int
• Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) — cancer.gov
• NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) — nhs.uk
• Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society) — cancer.org
• Bộ Y tế Việt Nam, hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ung thư thực quản