Nặn mụn không để lại sẹo: mụn nào được nặn, mụn nào phải để yên

Cách chắc chắn nhất để không bị sẹo vì nặn mụn là không tự nặn. Bác sĩ da liễu khuyên để mụn tự xẹp hoặc cho người có chuyên môn lấy nhân bằng dụng cụ vô khuẩn. Nếu vẫn muốn tự làm, chỉ nên đụng vào mụn đầu trắng đã "chín" nổi rõ ở nông, nhẹ tay, sạch sẽ, dừng ngay khi không ra; còn mụn bọc, mụn đỏ sưng đau, mụn ở vùng tam giác quanh mũi miệng thì để yên.

Bài dưới đây giải thích vì sao nặn sai lại để sẹo, mụn nào tuyệt đối không động vào, cách làm ít hại nhất nếu bạn vẫn nặn, và lúc nào nên đi khám da liễu thay vì tự xử lý.

Vì sao nặn mụn hay để lại sẹo và vết thâm

Mụn là một nang lông bị bít bởi bã nhờn và tế bào chết, thường kèm vi khuẩn và viêm. Khi bạn bóp mạnh từ hai bên, một phần nhân mụn đi ra ngoài, nhưng phần còn lại có thể bị đẩy ngược xuống sâu, làm vỡ thành nang. Viêm lan rộng ra lớp trung bì, nơi có collagen. Viêm càng sâu, càng lâu thì da càng dễ để lại:

• Vết thâm sau viêm: mảng nâu hoặc đỏ phẳng, không lõm. Đây là sắc tố, thường mờ dần sau vài tháng nếu chống nắng kỹ. Người da châu Á rất dễ bị dạng này.
• Sẹo lõm: da mất collagen, để lại hố. Sẹo lõm không tự hết, chỉ cải thiện bằng thủ thuật tại cơ sở da liễu.
• Sẹo lồi, sẹo phì đại: hay gặp ở cằm, quai hàm, ngực, vai ở người có cơ địa sẹo lồi.

Móng tay là thủ phạm hàng đầu: móng cứng, cạnh sắc, bẩn, ép vào da tạo vết rách hình lưỡi liềm. Nhiều người "dọn" mụn hàng đêm trước gương, cạy cả những nốt chưa có nhân, rồi cạy lại vảy khi vừa đóng. Vết thương lặp đi lặp lại như vậy để lại thâm và sẹo nhiều hơn chính cái mụn ban đầu.

Còn câu "không nặn mụn sẽ thành tàn nhang" trong bài cũ là không đúng. Tàn nhang là đốm sắc tố do gen và nắng, không liên quan mụn. Mụn không nặn sẽ tự xẹp, có thể để vết thâm nhẹ, nhưng thường ít hơn mụn bị bóp nát.

Những loại mụn không được tự nặn

• Mụn sẩn đỏ không có đầu: nốt đỏ, sờ cứng, đau, chưa thấy nhân trắng. Bóp lúc này chỉ đẩy viêm sâu hơn.
• Mụn bọc, mụn nang, mụn cục: nằm sâu, to, đau, có khi nhiều ổ thông nhau. Đây là mụn để lại sẹo lõm nhiều nhất và cần thuốc kê đơn.
• Mụn đi kèm sốt, mệt, các nốt loét đột ngột, lan nhanh: có thể là dạng mụn trứng cá nặng hiếm gặp, cần khám ngay chứ không phải nặn.
• Mụn ở vùng "tam giác nguy hiểm": vùng từ sống mũi xuống hai khoé miệng, gồm cánh mũi và môi trên. Tĩnh mạch vùng này có liên hệ với các xoang tĩnh mạch trong hộp sọ. Biến chứng nhiễm trùng lan vào trong (huyết khối xoang hang) rất hiếm, nhưng khi xảy ra thì nguy hiểm. Không đáng đánh đổi vì một nốt mụn.
• Nhọt (đinh nhọt): khối sưng nóng đỏ quanh nang lông, thường do tụ cầu, to hơn mụn trứng cá. Nặn nhọt dễ làm vi khuẩn lan. Nhọt to, nhiều nhọt cần được bác sĩ rạch dẫn lưu; xem thêm về áp xe và cách điều trị.
• Những thứ trông giống mụn nhưng không phải: mụn thịt, mụn cóc, nang thượng bì, nốt ruồi nổi, mụn rộp (herpes) ở môi. Nặn các thứ này không ra gì mà còn gây chảy máu, nhiễm trùng, hoặc lây virus sang chỗ khác.

Mụn nào có thể xử lý tại nhà

Chỉ có một nhóm tương đối an toàn: mụn mủ đầu trắng nhỏ, nông, đã nổi rõ một chấm trắng hoặc vàng ở đỉnh, căng nhưng không đau nhiều, và mụn đầu đen to nằm riêng lẻ. Ngay cả với những nốt này, nếu bạn không vội, chúng thường tự vỡ hoặc tự xẹp trong vài ngày.

Nếu vẫn nặn: cách làm ít hại nhất

1. Làm sạch: rửa tay bằng xà phòng, rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ. Tắm nước ấm hoặc đắp khăn ấm 2–3 phút cho da mềm. Không cần xông hơi 10–15 phút như mẹo cũ: xông lâu không "thải độc" gì cả, chỉ làm da khô và đỏ, người có giãn mạch hay chàm còn bị nặng thêm.
2. Khử trùng dụng cụ: nếu dùng cây nặn mụn (đầu vòng), lau bằng cồn 70 độ, để khô. Chỉ dùng của riêng mình. Không dùng móng tay.
3. Ấn nhẹ, đúng hướng: đặt vòng của dụng cụ quanh đầu mụn, ấn nhẹ thẳng xuống. Hoặc quấn hai ngón tay bằng khăn giấy sạch, ấn nhẹ hai bên chân mụn. Không véo, không xoắn.
4. Thử tối đa hai lần: nếu không ra, nghĩa là mụn chưa sẵn sàng. Dừng lại. Đừng cố "lấy cho hết cồi" đến khi chảy máu như hướng dẫn cũ; thấy dịch trong hoặc máu là đã quá tay.
5. Sau khi nặn: chấm nhẹ dung dịch sát khuẩn dịu hoặc không cần gì cũng được, rồi dán một miếng dán mụn hydrocolloid. Miếng dán hút dịch, giữ ẩm cho vết thương và quan trọng nhất là ngăn bạn sờ, cạy tiếp.
6. Không trang điểm đè lên vết vừa nặn trong vài giờ, và đừng bóc vảy.

Những mẹo cũ nên bỏ

• Đắp nghệ tươi, chanh, tỏi lên vết vừa nặn: vết thương hở gặp chất kích ứng dễ viêm thêm; chanh còn có thể gây bỏng nắng sạm da khi ra nắng. Nghệ tươi làm vàng da và có thể gây dị ứng tiếp xúc.
• Mật ong, nha đam: không gây hại nhiều ở người không dị ứng, nhưng không có tác dụng "chống sẹo" như lời đồn. Giữ vết thương sạch và ẩm là đủ.
• Đá lạnh "se lỗ chân lông": chườm lạnh có thể giảm đỏ tạm thời, không làm lỗ chân lông nhỏ đi. Không chườm đá trực tiếp lên da quá lâu.
• Uống nước chanh muối, vitamin E, kẽm "trị mụn": uống đủ nước là tốt nhưng không chữa mụn. Tự uống kẽm, vitamin A liều cao có thể gây hại; vitamin A liều cao đặc biệt nguy hiểm cho phụ nữ có thai.

Điều thật sự giúp ít mụn và ít sẹo

Muốn ít sẹo thì phải ít mụn viêm. Một số hoạt chất có bằng chứng tốt, bán không cần đơn ở nhiều nơi, dùng theo hướng dẫn trên nhãn hoặc hỏi dược sĩ:

Song song: chống nắng hằng ngày (vết thâm sau mụn đậm lên rõ rệt khi phơi nắng), không chà xát mạnh, thay vỏ gối thường xuyên. Nếu bạn có thói quen cạy mụn không dừng được, nặn cả những chỗ không có mụn, đó là một dạng hành vi bứt rứt có thể điều trị; nói với bác sĩ da liễu hoặc tâm lý.

Khi nào nên đi khám da liễu

• Mụn bọc, mụn nang, hoặc mụn để lại sẹo lõm dù chỉ vài nốt: cần điều trị sớm vì sẹo không tự hết. Bác sĩ có thể kê thuốc bôi, thuốc uống, hoặc tiêm thuốc trực tiếp vào nốt mụn to để xẹp nhanh.
• Dùng thuốc không kê đơn đều đặn 2–3 tháng mà không đỡ.
• Sau khi nặn, vùng đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy mủ nhiều, hoặc có sốt: dấu hiệu nhiễm trùng lan, cần khám trong ngày.
• Mụn ở vùng mũi, môi trên bị sưng nề lan lên mi mắt, kèm đau đầu, sốt, nhìn mờ: đi cấp cứu ngay.
• Phụ nữ mụn kèm kinh nguyệt thất thường, rậm lông, tăng cân: cần khám nội tiết, phụ khoa.
• Muốn lấy nhân mụn: chọn cơ sở da liễu có bác sĩ, dụng cụ vô khuẩn, thay vì tiệm spa không rõ quy trình.

Nếu chưa biết nên khám chuyên khoa nào và cần mô tả tình trạng ra sao, có thể dùng trợ lý chuẩn bị đi khám để sắp xếp trước các câu hỏi.

Nguồn tham khảo

• Viện Da liễu Hoa Kỳ (American Academy of Dermatology): aad.org
• Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS): nhs.uk
• Mayo Clinic: mayoclinic.org
• Bệnh viện Da liễu Trung ương, Bộ Y tế Việt Nam