Môi hồng hết thâm: nguyên nhân thâm môi và cách cải thiện an toàn

Môi thâm thường do bốn nguyên nhân: hút thuốc lá, nắng, thói quen liếm hoặc cắn môi gây viêm kéo dài, và dị ứng với son, kem đánh răng. Muốn môi hồng lại, việc quan trọng nhất là bỏ đúng nguyên nhân: bỏ thuốc, dùng son dưỡng có chống nắng, giữ môi ẩm và đừng chà xát mạnh. Phần lớn trường hợp cải thiện sau vài tháng; nếu không, bác sĩ da liễu có thể điều trị bằng laser. Xăm, phun "khử thâm" ở cơ sở không đảm bảo có thể để lại hậu quả khó sửa.

Bài này giúp bạn tự đoán nguyên nhân thâm môi của mình, chọn cách chăm sóc phù hợp, và nhận ra những vết sẫm màu ở môi cần đi khám.

Màu môi bình thường khác nhau giữa người với người

Trước hết, môi sẫm màu không phải lúc nào cũng là bệnh. Màu môi phụ thuộc vào sắc tố bẩm sinh và lượng máu dưới lớp da rất mỏng. Người da ngăm thường có môi sẫm hơn, viền môi đậm hơn lòng môi, và điều đó hoàn toàn bình thường. Đáng quan tâm là khi môi sẫm dần đi so với trước, có đốm, mảng không đều, hoặc kèm khô nứt, bong vảy.

Các nguyên nhân hay gặp

1. Hút thuốc lá

Nicotine và các chất trong khói thuốc kích thích tế bào sắc tố, gây sạm môi và nướu, gọi là sạm do thuốc lá. Nhiệt từ điếu thuốc cũng làm môi khô. Người hút nhiều năm thường thấy môi dưới hoặc góc môi chỗ hay ngậm thuốc thâm rõ hơn. Khi bỏ thuốc, sạm có thể mờ dần, thường mất nhiều tháng đến vài năm, và không phải ai cũng hồng lại hoàn toàn.

2. Nắng

Môi có rất ít sắc tố bảo vệ và không có tuyến bã nhờn, nên chịu tia UV kém. Người làm việc ngoài trời, chạy xe máy không khẩu trang, đi biển thường xuyên dễ bị môi sạm, khô, bong vảy kéo dài. Tổn thương nắng mạn tính ở môi dưới (viêm môi do ánh nắng) là tình trạng cần được bác sĩ theo dõi vì có thể tiến triển thành ung thư da, dù hiếm.

3. Liếm môi, cắn môi, bóc da môi

Liếm môi khi môi khô tạo cảm giác dễ chịu vài giây, sau đó nước bọt bay hơi làm môi khô hơn, enzyme tiêu hoá trong nước bọt còn kích ứng da. Vòng lặp khô → liếm → khô hơn gây viêm da quanh môi, để lại viền đỏ sẫm rồi thâm. Thói quen bóc da môi bong cũng tạo vết thương lặp đi lặp lại, để lại thâm sau viêm.

4. Dị ứng, kích ứng

Son môi (nhất là son lì lâu trôi, son có màu đỏ đậm), son dưỡng có hương liệu, kem đánh răng có hương bạc hà hoặc quế, thậm chí trái cây như xoài có thể gây viêm môi tiếp xúc. Dấu hiệu: môi khô, bong vảy, rát, ngứa, có khi lan ra viền ngoài môi, thâm dần sau nhiều đợt.

5. Các nguyên nhân ít gặp hơn

• Thuốc: một số thuốc gây tăng sắc tố niêm mạc (ví dụ một vài kháng sinh nhóm tetracycline dùng lâu, thuốc sốt rét, một số thuốc hoá trị). Đừng tự ngưng thuốc; hỏi bác sĩ kê đơn.
• Bệnh nội tiết: suy tuyến thượng thận (bệnh Addison) gây sạm da và niêm mạc kèm mệt, sụt cân, tụt huyết áp.
• Đốm sắc tố bẩm sinh hay xuất hiện từ nhỏ: nhiều chấm nâu đen nhỏ ở môi và quanh miệng từ thời thơ ấu có thể liên quan một hội chứng di truyền hiếm có kèm polyp đường ruột, cần khám.

Làm gì để môi bớt thâm

Việc nên làm mỗi ngày

1. Bỏ thuốc lá. Đây là việc có tác dụng lớn nhất với người hút thuốc, đồng thời có lợi cho tim, phổi, răng miệng.
2. Son dưỡng có chống nắng SPF 30 trở lên, thoa lại sau khi ăn uống và mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời. Khẩu trang khi chạy xe cũng che được môi.
3. Dưỡng ẩm đơn giản: sáp dầu khoáng (vaseline) hoặc son dưỡng không hương liệu, đặc biệt buổi tối.
4. Bỏ thói quen liếm, cắn, bóc môi. Mang theo son dưỡng để thoa thay vì liếm.
5. Uống đủ nước và dùng máy tạo ẩm nếu ngủ phòng máy lạnh khô.
6. Nghi dị ứng: tạm ngưng toàn bộ son màu và son có hương 2–4 tuần, đổi kem đánh răng không hương liệu mạnh, xem môi có đỡ không.

Đánh giá lại các mẹo trong bài cũ

Các loại "kem trị thâm môi" trôi nổi quảng cáo hồng sau vài ngày cần cảnh giác: một số sản phẩm làm trắng không rõ nguồn gốc đã bị phát hiện chứa thuỷ ngân hoặc corticoid. Môi là vùng dễ nuốt phải mỹ phẩm, càng không nên liều.

Điều trị tại cơ sở da liễu

Khi thâm môi do sắc tố kéo dài dù đã bỏ nguyên nhân, bác sĩ da liễu có thể dùng laser chuyên cho sắc tố, hoặc kê thuốc bôi làm mờ sắc tố dùng có theo dõi. Một số thuốc làm mờ sắc tố dùng cho da mặt không phù hợp với môi vì dễ kích ứng và dễ nuốt phải, nên không tự mua về bôi.

Xăm, phun môi "khử thâm": rủi ro cần biết

Phun xăm môi là đưa mực màu vào da bằng kim. Dịch vụ "khử thâm" ở nhiều nơi là phủ màu sáng hoặc dùng hoá chất trước khi phun. Những rủi ro có thật:

• Bùng phát mụn rộp môi (herpes): người từng bị mụn rộp có thể tái phát sau xăm. Cơ sở y tế bài bản thường hỏi tiền sử và có thể đề nghị thuốc dự phòng do bác sĩ kê.
• Nhiễm trùng do dụng cụ không vô khuẩn, kể cả lây viêm gan B, viêm gan C, HIV khi dùng chung kim, chung mực.
• Dị ứng mực, đặc biệt mực màu đỏ, gây sưng, ngứa, nổi u cục có thể kéo dài nhiều tháng.
• Màu lên không đều, loang, ngả xanh tím theo thời gian; xoá xăm môi bằng laser khó và tốn kém, có khi mực ngả đen khi bắn laser.
• Sẹo, biến dạng viền môi khi làm quá sâu hoặc bị bỏng hoá chất "khử thâm".

Nếu vẫn chọn phun xăm, hãy chọn nơi có giấy phép, dụng cụ dùng một lần, mực có nguồn gốc rõ ràng, và nói rõ tiền sử mụn rộp, dị ứng, bệnh máu, thuốc chống đông. Không làm khi đang mang thai, đang có mụn rộp hoặc vết thương ở môi.

Khi nào cần đi khám

• Một đốm thâm mới xuất hiện ở người lớn, to dần, đổi màu, bờ nham nhở, hoặc chảy máu: cần khám da liễu để loại trừ ung thư hắc tố (hiếm nhưng không được bỏ sót).
• Vết loét, mảng sần sùi, bong vảy ở môi không lành sau 3–4 tuần, nhất là ở người hay phơi nắng, hút thuốc.
• Môi và lợi sạm dần kèm mệt mỏi, sụt cân, chóng mặt khi đứng dậy.
• Môi sưng, nứt, rỉ dịch lặp đi lặp lại: nghĩ đến dị ứng tiếp xúc, có thể cần test áp da.
• Môi chuyển tím tái đột ngột, kèm khó thở, đau ngực: đây không phải "thâm môi" mà là thiếu oxy, gọi cấp cứu ngay.

Nếu không chắc nên khám chuyên khoa nào, có thể dùng trợ lý chuẩn bị đi khám để biết mức độ cần gấp.

Nguồn tham khảo

• Viện Da liễu Hoa Kỳ (American Academy of Dermatology): aad.org
• Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS): nhs.uk
• Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), thông tin về mực xăm và mỹ phẩm: fda.gov
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), về tác hại thuốc lá: who.int