Giữ lửa phòng the cho đàn ông U60: testosterone, thuốc đang uống và tuyến tiền liệt
Ở tuổi 60, giữ lửa phòng the chủ yếu là chuyện sức khỏe: kiểm soát bệnh nền, rà lại thuốc đang uống, kiểm tra testosterone khi có triệu chứng và kết nối với vợ.
Đàn ông tuổi 60 vẫn có thể có đời sống tình dục tốt, nhưng "giữ lửa" ở tuổi này ít là chuyện bí quyết mà nhiều là chuyện sức khỏe: kiểm soát bệnh mạn tính, rà lại các thuốc đang uống (nhiều thuốc tim mạch, huyết áp, tuyến tiền liệt, trầm cảm ảnh hưởng đến cương và xuất tinh), kiểm tra testosterone khi có triệu chứng, vận động đều, và nói chuyện thẳng với vợ. Rối loạn cương ở tuổi này rất phổ biến và phần lớn điều trị được.
Những thay đổi chung từ tuổi 50 (ham muốn, cương cứng, tim mạch khi quan hệ, bệnh lây qua đường tình dục) đã có trong bài sex ở tuổi 50. Bài này dành cho chặng sau: tuổi nghỉ hưu, khi tủ thuốc dài thêm, tuyến tiền liệt bắt đầu "lên tiếng", và nhiều cặp vợ chồng phải học lại cách gần nhau.
Câu chuyện cũ và điều đúng trong đó
Bài viết cũ kể về một người chồng ngoài 60, sau khi nghỉ hưu bắt đầu dậy sớm tập thể dục, tập dưỡng sinh, đọc sách về đời sống vợ chồng – và chuyện gần gũi của hai vợ chồng tốt lên rõ. Bỏ qua phần kể chuyện, điểm đúng là: vận động đều đặn, bớt căng thẳng công việc, chủ động tìm hiểu đều có lợi thật cho chức năng tình dục. Điều cần nói thêm là không ai nên đo thành công bằng "kéo dài từ 10 lên 20 phút", và tập luyện không thay được việc khám khi có bệnh.
Cơ thể tuổi 60 thay đổi gì
Testosterone giảm dần – nhưng không phải ai cũng "thiếu"
Testosterone ở nam giới giảm từ từ theo tuổi, thường được mô tả khoảng 1% mỗi năm sau tuổi 30–40. Phần lớn đàn ông 60 tuổi vẫn có mức testosterone đủ dùng. Chỉ một nhóm bị suy sinh dục khởi phát muộn, với các triệu chứng:
- Giảm ham muốn rõ, ít cương buổi sáng.
- Mệt mỏi, giảm sức cơ, tăng mỡ bụng.
- Buồn chán, kém tập trung.
Chẩn đoán cần cả triệu chứng lẫn xét nghiệm testosterone máu lấy vào buổi sáng, thường làm ít nhất hai lần. Bổ sung testosterone chỉ dùng khi được chẩn đoán thật sự, phải do bác sĩ kê và theo dõi (công thức máu, tuyến tiền liệt…). Không tự mua "thuốc tăng testosterone" hay thực phẩm chức năng quảng cáo "tăng nội tiết nam" – nhiều loại không có tác dụng, một số trộn chất không rõ.
Cương cứng cần nhiều kích thích hơn
Ở tuổi 60, dương vật thường cần kích thích trực tiếp lâu hơn mới cương, độ cứng có thể kém hơn, và thời gian trơ sau xuất tinh dài hơn – có khi một hai ngày. Đó là thay đổi sinh lý. Nhưng nếu không cương đủ để quan hệ trong phần lớn các lần thì đó là rối loạn cương, và nên khám vì nó hay đi kèm bệnh tim mạch, tiểu đường, mỡ máu.
Tuyến tiền liệt
Phì đại lành tính tuyến tiền liệt rất hay gặp ở tuổi này: tiểu đêm, tiểu yếu, tiểu không hết. Cả bệnh lẫn cách chữa đều có thể ảnh hưởng chuyện ấy:
- Một số thuốc điều trị (nhóm chẹn alpha) có thể làm xuất tinh ít, hoặc không thấy tinh dịch ra ngoài.
- Nhóm thuốc ức chế 5-alpha reductase có thể làm giảm ham muốn, giảm cương ở một số người.
- Sau phẫu thuật nội soi cắt tuyến tiền liệt, nhiều người bị xuất tinh ngược (tinh dịch đi vào bàng quang). Không nguy hiểm, vẫn có cảm giác cực khoái, nhưng nên được báo trước để khỏi hoang mang.
- Sau điều trị ung thư tuyến tiền liệt (mổ, xạ trị, liệu pháp nội tiết), rối loạn cương và giảm ham muốn thường gặp – có các biện pháp phục hồi riêng, hãy hỏi bác sĩ điều trị.
Rà lại "tủ thuốc" – việc đầu tiên nên làm
Ở tuổi 60, nhiều người uống 4–5 loại thuốc mỗi ngày. Một số nhóm thuốc được biết là có thể ảnh hưởng chức năng tình dục:
| Nhóm thuốc | Ảnh hưởng có thể gặp |
|---|---|
| Một số thuốc huyết áp (lợi tiểu thiazide, một số thuốc chẹn beta đời cũ) | Giảm cương ở một số người |
| Thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI | Giảm ham muốn, chậm hoặc khó xuất tinh |
| Thuốc điều trị tuyến tiền liệt | Rối loạn xuất tinh, giảm ham muốn |
| Thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc giảm đau gây nghiện | Giảm ham muốn, giảm cương |
| Liệu pháp ức chế nội tiết nam (ung thư tuyến tiền liệt) | Giảm mạnh ham muốn và cương |
Không tự ngưng thuốc. Ngưng thuốc huyết áp hay thuốc tim đột ngột có thể nguy hiểm hơn nhiều so với chuyện chăn gối. Hãy mang danh sách thuốc đến bác sĩ và hỏi thẳng: "Thuốc nào có thể làm tôi khó cương? Có thuốc thay thế không?". Nhiều trường hợp chỉ cần đổi sang thuốc cùng tác dụng mà ít ảnh hưởng hơn.
Tương tác nguy hiểm cần thuộc lòng
Thuốc hỗ trợ cương nhóm ức chế PDE5 tuyệt đối không dùng chung với thuốc nhóm nitrat (thuốc ngậm, xịt, dán hoặc uống dùng cho đau thắt ngực) vì có thể gây tụt huyết áp nặng, đe doạ tính mạng. Dùng chung với thuốc chẹn alpha (điều trị tuyến tiền liệt, huyết áp) cũng cần bác sĩ chỉnh. Người đọc có thể xem thêm về những cặp tương tác thuốc hay gặp. Thuốc cường dương "xách tay", "thảo dược" trôi nổi càng nguy hiểm vì không biết bên trong có gì.
Giữ lửa: những việc làm được
Sức khỏe nền
- Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu – mạch máu dương vật là mạch máu nhỏ, hỏng sớm khi các chỉ số này xấu.
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu – rượu làm "muốn mà không làm được".
- Vận động như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi phần lớn các ngày trong tuần, theo khả năng tim mạch.
- Tập cơ sàn chậu (co thắt như khi nín tiểu, giữ vài giây rồi thả): có bằng chứng giúp một phần nam giới cải thiện độ cương và kiểm soát.
- Ngủ đủ, khám ngưng thở khi ngủ nếu ngáy to, ngừng thở khi ngủ – tình trạng này liên quan đến giảm testosterone và rối loạn cương.
Kết nối hai vợ chồng
Tuổi nghỉ hưu đổi nhịp sống của cả hai. Có cặp gần nhau hơn vì có thời gian; có cặp lại va chạm nhiều hơn vì "ở nhà cả ngày nhìn mặt nhau". Vài điều thường giúp:
- Đổi giờ: buổi sáng hoặc buổi trưa, khi cả hai còn sức, thường tốt hơn đêm khuya.
- Mở rộng khái niệm gần gũi: vuốt ve, mát xa, quan hệ không nhất thiết phải giao hợp. Khi cương không như trước, áp lực "phải vào được" là thứ làm hỏng cả buổi.
- Quan tâm sức khỏe của vợ: sau mãn kinh, nhiều phụ nữ khô âm đạo, đau khi quan hệ – điều này chữa được, xem bài tình dục tuổi trung niên ở phụ nữ. Một người chồng chỉ lo chuyện cương cứng của mình mà không để ý vợ đau là đang bỏ sót một nửa vấn đề.
- Chênh lệch tuổi: khi vợ trẻ hơn nhiều, nhu cầu có thể lệch nhau. Nói thẳng điều mình làm được và không làm được tốt hơn là cố "chứng minh" bằng thuốc trôi nổi.
Khi nào cần đi khám
- Không cương đủ để quan hệ trong phần lớn các lần, kéo dài trên 3 tháng.
- Đau ngực, khó thở, choáng khi gắng sức hoặc khi quan hệ – khám tim mạch trước khi tính chuyện dùng thuốc hỗ trợ cương.
- Giảm ham muốn kèm mệt mỏi, giảm cơ, tăng cân, buồn chán.
- Tiểu đêm nhiều, tiểu yếu, tiểu ra máu, xuất tinh ra máu, đau vùng đáy chậu.
- Thay đổi chức năng tình dục sau khi bắt đầu thuốc mới.
- Cương đau kéo dài trên 4 giờ – đi cấp cứu ngay.
Nên khám ở khoa Nam học, Tiết niệu hoặc Nội tiết; mang theo đầy đủ đơn thuốc đang dùng.
Hỏi đáp nhanh
Đàn ông 60 tuổi có nên bổ sung testosterone?
Chỉ khi có triệu chứng và xét nghiệm xác nhận testosterone thấp. Liệu pháp này cần bác sĩ kê và theo dõi, không dùng để "trẻ hoá" khi nội tiết bình thường.
Đang uống thuốc huyết áp có dùng được thuốc hỗ trợ cương?
Nhiều người dùng được, nhưng phải hỏi bác sĩ. Tuyệt đối không dùng chung với thuốc nitrat trị đau thắt ngực.
Sau mổ tuyến tiền liệt không thấy tinh dịch ra, có sao không?
Thường là xuất tinh ngược, tinh dịch đi vào bàng quang rồi ra theo nước tiểu. Không nguy hiểm, nhưng nên báo bác sĩ để xác nhận.
Tập dưỡng sinh có giúp chuyện ấy không?
Vận động đều đặn, thư giãn, ngủ tốt đều có lợi cho chức năng tình dục. Nhưng nếu đã có rối loạn cương rõ, vẫn cần khám tìm nguyên nhân.
Rối loạn cương ở tuổi 60 có phải là chuyện tất yếu?
Rất phổ biến nhưng không tất yếu, và phần lớn điều trị được bằng kiểm soát bệnh nền, đổi thuốc, thuốc hỗ trợ cương hoặc các phương pháp khác.
Nguồn tham khảo
- Hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) – hướng dẫn rối loạn cương, thiếu hụt testosterone
- Hội Tiết niệu châu Âu (EAU) – hướng dẫn về sức khỏe tình dục nam
- Mayo Clinic – mayoclinic.org
- NHS – nhs.uk
- Viện Quốc gia về Lão hoá Hoa Kỳ (NIA) – tình dục và tuổi già, nia.nih.gov
