14 điều không nên làm trong ngày đèn đỏ: kiêng nào có cơ sở, kiêng nào nên bỏ
Ngày đèn đỏ cần tránh dùng tampon, cốc nguyệt san sai cách, thụt rửa và bỏ qua đau dữ dội hay ra máu quá nhiều. Còn kiêng gội đầu, tập thể dục, đồ lạnh thì không có cơ sở.
Trong ngày đèn đỏ, những điều thật sự nên tránh xoay quanh ba chuyện: dùng băng, tampon, cốc nguyệt san sai cách (có thể dẫn tới hội chứng sốc nhiễm độc), làm hỏng môi trường tự nhiên của âm đạo, và bỏ qua dấu hiệu bệnh như đau dữ dội hay ra máu quá nhiều. Còn những lời kiêng quen thuộc như không gội đầu, không tập thể dục, không ăn đồ lạnh thì không có cơ sở y khoa, bạn cứ sinh hoạt bình thường.
Bài này chia làm hai phần: 14 điều nên tránh có lý do rõ ràng, và những lời kiêng truyền miệng mà bạn có thể yên tâm bỏ.
14 điều nên tránh trong ngày đèn đỏ
Nhóm 1: Dùng sản phẩm kinh nguyệt
- Đeo một chiếc tampon quá lâu. Hướng dẫn chung là thay sau 4–8 tiếng, kể cả khi máu ra ít. Tampon để quá lâu là điều kiện cho vi khuẩn tụ cầu sinh độc tố, gây hội chứng sốc nhiễm độc (TSS). Bệnh hiếm nhưng có thể tử vong.
- Dùng tampon thấm hút cao hơn mức cần. Chọn loại thấm hút thấp nhất đủ dùng. Nếu rút ra mà tampon còn khô, kéo rát, nghĩa là bạn đang dùng loại quá mạnh so với lượng máu.
- Để cốc nguyệt san quá thời gian nhà sản xuất ghi. Đa số loại cho phép tối đa khoảng 12 tiếng, nhưng hãy đọc nhãn của chính chiếc cốc bạn dùng. Rửa tay trước khi đặt và lấy cốc, tiệt trùng cốc giữa các kỳ theo hướng dẫn. Đã có báo cáo TSS ở người dùng cốc, dù rất ít.
- Ngâm một miếng băng vệ sinh cả ngày. Băng ẩm lâu gây hăm, ngứa, mùi khó chịu. Thay khi thấy ướt, thường 3–4 tiếng một lần vào ngày nhiều.
Dấu hiệu sốc nhiễm độc cần nhớ: sốt cao đột ngột, phát ban đỏ như cháy nắng, chóng mặt hoặc muốn ngất khi đứng dậy, nôn, tiêu chảy, đau cơ, lú lẫn. Đang dùng tampon hoặc cốc mà có các dấu hiệu này thì tháo ra ngay và đi cấp cứu, nói rõ với bác sĩ là bạn đang dùng tampon/cốc.
Nhóm 2: Vệ sinh vùng kín
- Thụt rửa sâu bên trong âm đạo. Âm đạo tự làm sạch. Thụt rửa đẩy vi khuẩn lên cao, phá lớp vi khuẩn có lợi và làm tăng nguy cơ viêm âm đạo do vi khuẩn. Chỉ cần rửa bên ngoài (âm hộ) bằng nước sạch.
- Dùng sữa tắm thơm, xà phòng mạnh, xịt khử mùi cho vùng kín. Máu kinh làm môi trường âm đạo tạm thời bớt axit, da vùng kín lại mỏng hơn ngày thường, nên hương liệu dễ gây rát và ngứa. Mùi hơi tanh nhẹ của máu kinh là bình thường, không cần "khử".
- Xông hơi, đặt lá hoặc thuốc dân gian vào âm đạo. Xông vùng kín có thể gây bỏng, đưa lá cây hay bột thuốc vào âm đạo dễ gây kích ứng và nhiễm khuẩn. Những cách này không có bằng chứng giúp "sạch kinh" hay bớt đau.
Nhóm 3: Sức khoẻ và thuốc
- Uống thuốc giảm đau tuỳ tiện. Thuốc nhóm chống viêm không steroid (như ibuprofen) giảm đau bụng kinh khá tốt, nhưng người có loét dạ dày, bệnh thận, hen nhạy cảm với aspirin hoặc đang mang thai không nên tự dùng. Dùng theo nhãn hoặc hỏi dược sĩ, và đừng uống chồng hai thuốc có cùng hoạt chất (nhiều thuốc cảm đã có sẵn paracetamol).
- Cắn răng chịu đau dữ dội. Đau đến mức phải nghỉ học, nghỉ làm, uống thuốc giảm đau thông thường không đỡ, hoặc đau ngày càng nặng qua các năm không phải "con gái ai cũng thế". Đó có thể là lạc nội mạc tử cung, u xơ, bệnh tuyến cơ tử cung.
- Coi nhẹ chuyện ra quá nhiều máu. Phải thay băng loại dày mỗi 1–2 tiếng, có cục máu đông to cỡ đồng xu trở lên, hoặc hành kinh kéo dài trên 7 ngày là rong kinh, dễ dẫn tới thiếu máu thiếu sắt.
- Nhịn ăn, ăn kiêng khắt khe. Mỗi tháng mất máu là mất sắt. Ăn kiêng quá mức trong khi kinh nhiều làm thiếu máu nhanh hơn: mệt, hoa mắt, rụng tóc, khó tập trung.
- Hút thuốc lá. Hút thuốc liên quan tới đau bụng kinh nặng hơn và nhiều bệnh phụ khoa khác. Nếu đang cố bỏ thuốc, kỳ kinh là thời điểm dễ thèm thuốc hơn, nên chuẩn bị trước.
- Uống nhiều rượu bia. Rượu không làm bạn "say nhanh hơn" vì kinh nguyệt như lời đồn, nhưng nó làm mất nước, ngủ kém và với nhiều người làm triệu chứng tiền kinh (đau đầu, cáu gắt, căng ngực) nặng hơn.
Nhóm 4: Quan hệ tình dục
- Quan hệ không dùng bao cao su với người chưa rõ tình trạng bệnh lây qua đường tình dục, hoặc coi kỳ kinh là "ngày an toàn". Quan hệ trong kỳ kinh không bị cấm. Nếu cả hai thấy thoải mái thì đó là lựa chọn cá nhân. Nhưng máu làm tăng nguy cơ lây HIV, viêm gan B và một số bệnh khác giữa hai người, và vẫn có thể có thai, nhất là ở người có chu kỳ ngắn hoặc ra máu kéo dài. Dùng bao cao su, lót khăn tối màu, và dừng lại nếu đau.
Những lời kiêng có thể yên tâm bỏ
| Lời kiêng | Sự thật |
|---|---|
| Không gội đầu, không tắm | Không có cơ chế nào để gội đầu làm "tắc kinh" hay đau đầu về sau. Tắm nước ấm còn giúp bớt đau bụng. Chỉ cần lau khô người, không ngồi gió lạnh khi tóc ướt cho dễ chịu. |
| Không tập thể dục | Vận động vừa phải (đi bộ, bơi, đạp xe, yoga) giúp nhiều người bớt đau bụng kinh và cải thiện tâm trạng. Tập nặng cũng không hại, chỉ là bạn nên nghe cơ thể: mệt thì giảm cường độ. |
| Không ăn uống đồ lạnh | Nước đá, kem không làm "đông máu kinh" hay gây bế kinh. Nếu bạn thấy uống đồ ấm dễ chịu hơn thì cứ uống, nhưng không cần sợ đồ lạnh. |
| Không tắm bồn, không đi bơi | Không có bằng chứng tắm bồn sạch sẽ gây viêm nhiễm. Đi bơi được, dùng tampon hoặc cốc nguyệt san. |
| Không đấm lưng, xoa bóp | Chườm ấm và xoa bóp nhẹ vùng lưng dưới, bụng dưới là cách giảm đau nhiều người dùng, không làm kinh ra nhiều thêm. |
| Không hát karaoke | Không có bằng chứng hát trong kỳ kinh làm tổn thương dây thanh. Ca sĩ chuyên nghiệp có thể thấy giọng khác nhẹ do nội tiết, nhưng với người bình thường thì không cần kiêng. |
| Không nhổ răng | Phần lớn phụ nữ nhổ răng trong kỳ kinh không có vấn đề gì. Chỉ cần báo nha sĩ nếu bạn có kinh rất nhiều, dễ bầm tím, chảy máu chân răng lâu cầm, hoặc đang dùng thuốc chống đông. |
Còn chuyện đi khám, xét nghiệm trong kỳ kinh?
Bài cũ trên mạng hay nói ngược. Thực tế:
- Xét nghiệm máu: hầu hết chỉ số không bị kỳ kinh làm sai. Một số xét nghiệm nội tiết lại cần làm vào đúng ngày 2–3 của chu kỳ, bác sĩ sẽ hẹn.
- Xét nghiệm nước tiểu: dễ lẫn máu làm kết quả có hồng cầu. Nếu không gấp thì dời sang sau kỳ kinh, nếu gấp thì báo cho nhân viên y tế.
- Phết tế bào cổ tử cung, xét nghiệm HPV: thường được hẹn vào ngày không hành kinh, vì máu nhiều có thể làm mẫu khó đọc. Nếu đã hẹn mà tới kỳ, gọi hỏi cơ sở khám.
- Khám phụ khoa vì đau, ra máu bất thường: không cần chờ hết kinh. Triệu chứng cấp thì cứ đi.
Về lời khuyên "nên ăn tiết lợn"
Tiết, gan, thịt đỏ đúng là nguồn sắt dễ hấp thu. Nhưng phải là tiết đã nấu chín. Tiết canh sống là đường lây liên cầu khuẩn lợn, một bệnh có thể gây viêm màng não và sốc nhiễm khuẩn, đã có nhiều ca tử vong ở Việt Nam. Ngoài thịt và tiết chín, bạn có thể bổ sung sắt từ đậu, rau lá xanh đậm, kèm trái cây giàu vitamin C để hấp thu tốt hơn. Viên sắt chỉ nên dùng khi có xét nghiệm thiếu máu và theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nếu bạn quan tâm tới chuyện vệ sinh vùng kín hằng ngày nói chung (không riêng kỳ kinh), bài những điều chưa biết về vùng kín của phụ nữ giải thích kỹ hơn về pH và khí hư bình thường.
Khi nào cần đi khám
- Đi cấp cứu ngay: sốt cao, phát ban, chóng mặt khi đang dùng tampon hoặc cốc; ra máu ồ ạt kèm choáng, vã mồ hôi; đau bụng dữ dội bất thường mà bạn có khả năng đang mang thai.
- Khám sớm trong vài ngày: phải thay băng mỗi 1–2 tiếng; kinh kéo dài hơn 7 ngày; có cục máu đông lớn; đau bụng kinh không đỡ với thuốc giảm đau thông thường.
- Hẹn khám phụ khoa: chu kỳ ngắn hơn 21 ngày hoặc dài hơn 35 ngày thường xuyên; ra máu giữa hai kỳ kinh hoặc sau quan hệ; đau khi quan hệ; khí hư đổi màu, có mùi hôi kéo dài.
Hỏi đáp nhanh
Đang có kinh có nên gội đầu không?
Được. Gội đầu không ảnh hưởng tới lượng máu kinh hay gây bệnh về sau. Lau khô tóc để không bị lạnh là đủ.
Ngủ qua đêm với tampon có được không?
Nếu giấc ngủ không quá 8 tiếng và bạn thay tampon ngay trước khi ngủ, ngay khi thức dậy thì nhiều hướng dẫn chấp nhận. Ngủ dài hơn thì nên dùng băng vệ sinh ban đêm hoặc cốc nguyệt san.
Quan hệ trong kỳ kinh có làm viêm tử cung không?
Với hai người khoẻ mạnh, vệ sinh sạch và dùng bao cao su, nguy cơ không đáng kể. Rủi ro chính là lây bệnh qua đường tình dục và có thai ngoài ý muốn, không phải "máu kinh làm viêm".
Có nên uống thuốc giảm đau ngay khi bắt đầu đau?
Thuốc giảm đau bụng kinh thường hiệu quả hơn khi uống sớm, lúc mới bắt đầu đau hoặc ngay khi ra kinh. Liều lượng theo nhãn hoặc dược sĩ, và hỏi bác sĩ trước nếu bạn có bệnh dạ dày, thận, hen.
Tập thể dục khi có kinh có làm kinh ra nhiều hơn?
Không. Vận động có thể làm máu chảy ra theo tư thế nhiều hơn trong lúc tập, nhưng tổng lượng máu của kỳ kinh không tăng.
Nguồn tham khảo
- NHS (Vương quốc Anh) – các trang về kinh nguyệt, đau bụng kinh và hội chứng sốc nhiễm độc: nhs.uk
- ACOG – Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ, tài liệu cho người bệnh về kinh nguyệt: acog.org
- CDC – Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ: cdc.gov
- Bộ Y tế Việt Nam – khuyến cáo về bệnh liên cầu khuẩn lợn và tiết canh
