Sự khác biệt về ham muốn tình dục ở nam và nữ: hormone, chu kỳ kinh và các chặng đời

Ham muốn tình dục ở nam và nữ khác nhau một phần vì hormone: testosterone góp phần duy trì ham muốn ở cả hai giới, nhưng ở nữ ham muốn còn dao động theo chu kỳ kinh, thai kỳ, cho con bú và mãn kinh, trong khi ở nam nó khá ổn định và giảm từ từ theo tuổi. Tuy vậy, hormone chỉ là một mảnh: mệt mỏi, căng thẳng, thuốc đang dùng và chất lượng mối quan hệ thường nặng ký hơn. Bài này tập trung vào phần sinh học – điều gì đúng, điều gì bị thổi phồng, và khi nào xét nghiệm hormone thật sự có ích.

Testosterone: cùng một hormone, hai câu chuyện

Bài cũ viết đúng một điều: testosterone có ở cả nam và nữ. Ở nam, phần lớn do tinh hoàn tiết; ở nữ, buồng trứng và tuyến thượng thận tiết một lượng nhỏ hơn nhiều. Nhưng từ đó suy ra "ai nhiều testosterone thì ham muốn nhiều" là quá đơn giản.

• Ở nam: testosterone cần ở một mức tối thiểu để có ham muốn bình thường. Khi xuống thấp rõ rệt (suy sinh dục), ham muốn giảm, mệt mỏi, giảm cương buổi sáng. Nhưng trong khoảng bình thường, người có testosterone cao hơn không chắc đã "ham" hơn người thấp hơn.
• Ở nữ: mối liên quan giữa nồng độ testosterone trong máu và ham muốn yếu hơn nhiều. Hai người nữ cùng chỉ số có thể rất khác nhau về nhu cầu. Vì vậy xét nghiệm testosterone thường không giúp giải thích chuyện ham muốn thấp ở nữ.

Câu "phụ nữ nhạy cảm với testosterone hơn" trong bài cũ không có cơ sở rõ ràng và nên bỏ.

Bảng: những hormone ảnh hưởng ham muốn

Chu kỳ kinh: ham muốn của người nữ có "mùa" trong tháng

Nhiều người nữ để ý ham muốn tăng nhẹ quanh thời điểm rụng trứng, giảm trong những ngày trước kinh. Đây là xu hướng trung bình, không phải quy luật cho từng người. Có người thấy muốn nhiều hơn ngay trong kỳ kinh, có người không thấy khác biệt gì.

Một việc làm được ngay: ghi lại mức ham muốn vài tháng bằng ứng dụng theo dõi kinh nguyệt. Nếu thấy rõ khuôn mẫu, hai người có thể sắp xếp những buổi gần gũi vào lúc người nữ dễ hứng thú hơn, thay vì trách nhau "lúc thì nhiệt tình lúc thì lạnh".

Người nữ đang dùng thuốc tránh thai nội tiết sẽ không có dao động này rõ như vậy, vì thuốc làm phẳng chu kỳ hormone. Một số người thấy ham muốn giảm khi dùng thuốc, nhiều người không thấy thay đổi. Nếu nghi thuốc tránh thai làm giảm ham muốn, đừng tự ngưng giữa vỉ; hãy hỏi bác sĩ để đổi sang biện pháp khác.

Những chặng đời làm hormone đổi hướng

Mang thai và sau sinh

Ba tháng đầu thường mệt, buồn nôn nên ham muốn giảm; ba tháng giữa nhiều người thấy dễ chịu hơn. Sau sinh, nhất là khi cho con bú, prolactin cao và estrogen thấp làm âm đạo khô, ham muốn có thể giảm trong nhiều tháng. Đây là sinh lý, không phải "vợ lạnh nhạt". Bài cũ nhắc prolactin là đúng, nhưng cần nói thêm: chất bôi trơn và thời gian là phần lớn giải pháp, đôi khi bác sĩ có thể kê estrogen bôi tại chỗ.

Người cha cũng có thay đổi: một số nghiên cứu ghi nhận testosterone của nam giới giảm khi chăm con nhỏ, cùng với thiếu ngủ. Ham muốn của chồng giảm sau khi có con cũng là chuyện thường.

Mãn kinh ở nữ

Estrogen giảm gây khô âm đạo, mỏng niêm mạc, đau khi quan hệ. Ham muốn có thể giảm vì đau chứ không hẳn vì hormone trực tiếp. Bài cũ nói "đây còn là giai đoạn hồi xuân" – đúng với một số người khi không còn lo mang thai và con đã lớn, nhưng không nên coi là quy luật. Xem thêm 9 vấn đề tình dục tuổi mãn kinh.

Tuổi trung niên ở nam

Testosterone giảm chậm, trung bình khoảng 1% mỗi năm sau tuổi 30–40, không "tắt dục" đột ngột như mãn kinh. Phần lớn đàn ông lớn tuổi vẫn có testosterone trong giới hạn bình thường; ham muốn giảm ở tuổi này hay do béo bụng, tiểu đường, thuốc, giấc ngủ hơn là do tuổi.

Những câu trong bài cũ nên bỏ

• "Phụ nữ ham muốn nhiều vào đầu mùa xuân, nam giới vào đầu mùa hè." Không có bằng chứng đáng tin cho khác biệt theo mùa giữa hai giới như vậy.
• "Testosterone buổi sáng tăng hơn 30%." Testosterone ở nam cao nhất buổi sáng và giảm dần trong ngày là đúng, nhưng con số cụ thể thay đổi theo tuổi và từng người. Chi tiết ở bài thời điểm đàn ông thường muốn "lên giường".
• "Tuổi trưởng thành tình dục của nữ là 35." Đây là một nhận xét phổ biến, không phải mốc sinh học.
• "Hãy thử ép mình chiều anh/cô ấy." Bắt đầu gần gũi khi chưa thấy hứng nhưng sẵn lòng thử là chuyện có thật, nhiều người nữ thấy ham muốn đến sau khi được vuốt ve. Nhưng "sẵn lòng" khác "ép mình": nếu không muốn, đau, hoặc thấy miễn cưỡng, hãy dừng. Ép mình lặp lại làm ham muốn càng tụt.

Khi nào xét nghiệm hormone thật sự có ích

Lưu ý: tự mua "testosterone", "nội tiết tố" để bổ sung là nguy hiểm. Ở nam, testosterone ngoại sinh có thể làm teo tinh hoàn, giảm sinh tinh, tăng hồng cầu. Ở nữ, dùng sai gây mụn, mọc lông, giọng trầm. Chỉ dùng khi có chẩn đoán và theo dõi của bác sĩ.

Khi nào cần đi khám

• Ham muốn giảm rõ, kéo dài trên vài tháng và khiến bạn hoặc bạn đời phiền lòng.
• Nam: kèm giảm cương buổi sáng, ngực to lên, tinh hoàn nhỏ lại, mệt nhiều.
• Nữ: kèm kinh thưa hoặc mất kinh không do mang thai, tiết sữa khi không cho con bú, đau khi quan hệ.
• Kèm đau đầu dai dẳng, nhìn mờ, thu hẹp thị trường (gợi ý vấn đề tuyến yên).
• Kèm buồn chán, mất hứng thú với mọi thứ trên hai tuần.
• Mới bắt đầu thuốc chống trầm cảm, thuốc huyết áp, thuốc trị rụng tóc hay phì đại tuyến tiền liệt và thấy ham muốn giảm: báo bác sĩ kê đơn, đừng tự ngưng.

Về mặt tâm lý và cách hai người dung hoà nhu cầu, xem bài ham muốn tự phát và ham muốn đáp ứng.

Nguồn tham khảo

• NHS (nhs.uk) – Loss of libido; Menopause
• Mayo Clinic (mayoclinic.org) – Low sex drive in women; Testosterone therapy
• Endocrine Society (endocrine.org) – Testosterone and men's health
• ACOG (acog.org) – Sexual health and menopause