Sau sinh bao lâu mới nên “yêu” trở lại? Chuyện tâm lý và ham muốn của hai vợ chồng

Về thể chất, đa số phụ nữ có thể "yêu" lại sau khoảng 4–6 tuần. Nhưng nhiều cặp phát hiện ra rằng cơ thể sẵn sàng chưa chắc tinh thần đã sẵn sàng: mệt, thiếu ngủ, cho con bú làm giảm ham muốn, sợ đau, ngại cơ thể mới. Câu trả lời đúng cho "bao lâu" là: khi vết thương đã lành và cả hai thật sự muốn – có thể là tuần thứ 6, có thể là tháng thứ 4, và cả hai đều bình thường.

Bài này nói về phần ít được nói: tâm lý, ham muốn và cách vợ chồng đi qua giai đoạn này mà không xa nhau. Phần hồi phục cơ thể và tránh thai sau sinh có ở bài Quan hệ tình dục sau khi sinh con, bao giờ thì thích hợp?

Chuyện của chị Huệ: vội vì sợ chồng "nhịn"

Chị Huệ sinh thường, thấy người khỏe nhanh, lại lo chồng phải "nhịn lâu", nên chưa đầy hai tuần đã quan hệ lại. Vài ngày sau chị đau bụng dưới, rát, ra dịch hôi; đi khám thì bị viêm nhiễm đường sinh dục, phải điều trị và kiêng lâu hơn hẳn.

Điều đáng nói trong câu chuyện này không chỉ là "quan hệ sớm thì nhiễm trùng". Mà là lý do chị quan hệ: vì lo cho nhu cầu của chồng, không phải vì chị muốn. Đây là áp lực rất phổ biến ở các bà mẹ mới, nhiều khi chẳng ai nói ra, cũng chẳng ai đòi – chỉ là người vợ tự thấy mình "có lỗi". Bước đầu tiên là gỡ cái áp lực đó: một người chồng trưởng thành chờ được vài tuần, vài tháng.

Vì sao sau sinh nhiều mẹ "không muốn"

Giảm ham muốn trong những tháng đầu sau sinh là hiện tượng rất thường gặp, có lý do sinh học rõ ràng:

• Cho con bú: hormone prolactin tăng cao để tạo sữa, đồng thời estrogen xuống thấp. Kết quả là ham muốn giảm và âm đạo khô hơn. Tình trạng này thường kéo dài chừng nào còn cho bú nhiều.
• Thiếu ngủ kéo dài: dậy 2–3 lần mỗi đêm trong nhiều tuần làm bất kỳ ai cũng mất hứng. Với nhiều mẹ, giấc ngủ là "món quà" được mong chờ hơn mọi thứ.
• "Bị chạm vào cả ngày": con bú, bế, ôm suốt ngày khiến không ít mẹ đến tối chỉ muốn không ai chạm vào mình nữa. Đây không phải hết yêu chồng, mà là quá tải cảm giác.
• Sợ đau: nhớ cảm giác đau lúc sinh, lo vết khâu bục, lo "lỏng" hay "khác trước".
• Cơ thể thay đổi: bụng chưa gọn, vết rạn, ngực rỉ sữa – nhiều mẹ ngại để chồng nhìn.
• Đầu óc luôn "trực": một tai nghe tiếng con, nên khó thả lỏng.

Người chồng cũng thay đổi

Ít ai nói, nhưng nhiều ông bố mới cũng giảm ham muốn: mệt, lo tiền, chứng kiến cuộc sinh khó, sợ làm vợ đau. Một số khác thì thấy bị "bỏ rơi" khi mọi sự quan tâm dồn cho con. Cả hai cảm xúc đều có thật và đáng được nói ra.

Nói chuyện với nhau thế nào cho đỡ ngượng

Phần lớn rạn nứt giai đoạn này không đến từ chuyện ít quan hệ, mà từ im lặng và đoán ý. Chồng nghĩ vợ chê mình; vợ nghĩ chồng chỉ cần "chuyện đó". Vài cách mở lời:

• Người vợ: "Em không phải không thương anh. Em mệt quá, và em còn sợ đau. Mình ôm nhau thôi được không?"
• Người chồng: "Anh không vội. Lúc nào em thấy ổn thì nói anh. Giờ anh làm gì để em được ngủ thêm?"
• Cả hai: hẹn một khoảng 10 phút mỗi tối, khi con ngủ, chỉ để nói chuyện với nhau – không bàn chuyện tã sữa.

Đồng thuận không phải chỉ là "không phản đối". Một người miễn cưỡng chiều theo vì sợ người kia giận thì đó không phải lựa chọn tự nguyện, và thường làm chuyện ấy càng thêm nặng nề về sau.

Đi từ từ: gần gũi không nhất thiết là giao hợp

Nhiều cặp thấy dễ hơn khi coi việc quay lại là một quá trình nhiều bước, thay vì một "lần đầu" đầy áp lực:

1. Chạm không đòi hỏi: ôm, nằm cạnh, xoa lưng, mát-xa vai – không dẫn tới đâu cả.
2. Thân mật hơn khi người mẹ thấy thoải mái: hôn, vuốt ve, kích thích bằng tay.
3. Giao hợp khi đã có bác sĩ xác nhận hồi phục và người mẹ muốn – dùng bôi trơn, chậm, người mẹ được quyết định nhịp.

Mỗi bước có thể mất vài ngày hoặc vài tuần. Dừng lại hay lùi một bước khi thấy không thoải mái là chuyện bình thường.

Những thứ thực tế giúp ham muốn quay lại

• Chia việc đêm: người chồng nhận một cữ (thay tã, bế ru, cho bú bình sữa vắt sẵn) để vợ ngủ một mạch 4–5 tiếng. Với nhiều mẹ, đây là "dạo đầu" hiệu quả nhất.
• Tranh thủ khi con ngủ ngày, không đợi tới tối khi cả hai đã kiệt sức.
• Nhờ ông bà, người thân trông cháu vài giờ để hai vợ chồng có thời gian riêng.
• Cho con bú hoặc vắt sữa trước để ngực đỡ căng; mặc áo ngực nếu ngại rỉ sữa.
• Tập cơ sàn chậu giúp cải thiện cảm giác và giảm són tiểu, đồng thời giúp nhiều mẹ tự tin hơn về cơ thể.

Khi nào cần tìm hỗ trợ

Buồn, dễ khóc, cáu bẳn trong 1–2 tuần đầu sau sinh rất phổ biến và thường tự qua. Nhưng hãy gặp bác sĩ (sản khoa, gia đình hoặc tâm thần) nếu:

• Buồn chán, trống rỗng, mất hứng thú kéo dài quá 2 tuần, hoặc xuất hiện muộn hơn trong năm đầu.
• Mất ngủ ngay cả khi con ngủ, lo âu dồn dập, cảm thấy mình là người mẹ tồi.
• Khó gắn bó với con, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay con – cần được giúp ngay, gọi người thân và đến cơ sở y tế.
• Người chồng thu mình, cáu giận, uống rượu nhiều hơn sau khi có con – trầm cảm sau sinh cũng xảy ra ở người bố.
• Sau 3–6 tháng vẫn hoàn toàn không muốn gần gũi, và điều đó làm một trong hai người khổ sở.
• Quan hệ vẫn đau dù đã dùng bôi trơn, hoặc nỗi sợ đau khiến cơ thể co cứng lại mỗi lần thử – khám phụ khoa, có thể cần vật lý trị liệu sàn chậu.
• Vợ chồng cãi nhau nhiều, xa cách kéo dài – tư vấn tâm lý cặp đôi là lựa chọn chính đáng, không phải "vạch áo cho người xem lưng".

Nguồn tham khảo

• Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) – quan hệ sau sinh, trầm cảm sau sinh: nhs.uk
• Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG): acog.org
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – sức khỏe tâm thần bà mẹ: who.int
• Mayo Clinic – trầm cảm sau sinh: mayoclinic.org