4 trường hợp phụ nữ nên nói không với sex: lý do và nên chờ bao lâu
Có bốn giai đoạn phụ nữ nên tạm dừng quan hệ vì sức khoẻ: sau sinh, sau sảy thai hoặc phá thai, khi viêm âm đạo và khi đang trị bệnh lây qua đường tình dục. Mỗi trường hợp có lý do và thời gian chờ khác nhau.
Có bốn giai đoạn phụ nữ nên tạm dừng quan hệ tình dục vì lý do sức khoẻ: ngay sau sinh, sau sảy thai hoặc phá thai, khi đang viêm nhiễm âm đạo, và khi đang điều trị bệnh lây qua đường tình dục. Mỗi trường hợp có lý do và thời gian chờ khác nhau — có cái tính bằng ngày, có cái tính bằng tuần — và điều quyết định không phải một con số cố định mà là cơ thể đã lành chưa. Ngoài bốn trường hợp này, còn một lý do đơn giản hơn mọi lý do y khoa: khi bạn không muốn.
1. Sau sinh: chờ lành, không chờ một ngày cố định
Vì sao cần chờ
Sau sinh, chỗ nhau bám trong tử cung là một vết thương lớn đang lành, cổ tử cung chưa đóng kín hẳn, sản dịch còn ra. Sinh thường có thể kèm vết rách hoặc vết cắt tầng sinh môn; sinh mổ có vết mổ ở bụng và tử cung. Quan hệ quá sớm làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, đau, và rách lại vết khâu.
Chờ bao lâu
Không có mốc chung cho mọi người. Nhiều bác sĩ khuyên chờ đến khi hết sản dịch, vết khâu không còn đau, và sau buổi khám hậu sản — thường khoảng 4–6 tuần. Có người cần lâu hơn, đặc biệt sau rách tầng sinh môn độ nặng hoặc sinh mổ có biến chứng. "Kiêng 6–8 tuần" như bài cũ viết là mốc tham khảo, không phải luật; quan trọng là bạn thấy sẵn sàng.
Hai điều hay bị bỏ qua
- Có thể có thai lại trước khi có kinh trở lại, vì rụng trứng xảy ra trước kỳ kinh đầu tiên. Cho con bú chỉ là biện pháp tránh thai đáng tin khi đủ cả ba điều kiện: bé dưới 6 tháng, bú mẹ hoàn toàn cả ngày lẫn đêm, mẹ chưa có kinh lại. Hãy bàn biện pháp tránh thai trong buổi khám hậu sản.
- Khô âm đạo khi cho con bú là bình thường do nội tiết, không phải do "hết ham muốn". Dùng chất bôi trơn gốc nước. Nếu vẫn đau nhiều, hãy đi khám thay vì cố chịu. Chồng đòi hỏi khi vợ còn đau là vấn đề của người chồng, không phải lỗi của vợ — bài vợ đau khi quan hệ sau sinh nói thêm về tình huống này.
2. Sau sảy thai hoặc phá thai: chờ hết ra máu, và tránh thai ngay
Vì sao cần chờ
Sau khi thai ra khỏi tử cung, cổ tử cung còn hé mở một thời gian và lòng tử cung đang lành. Giao hợp, đặt tampon hay thụt rửa sớm có thể đưa vi khuẩn vào, gây viêm nội mạc tử cung.
Chờ bao lâu
Thường được khuyên tránh giao hợp đến khi hết ra máu, khoảng 1–2 tuần, hoặc theo hướng dẫn cụ thể của nơi làm thủ thuật. Con số "ít nhất 45 ngày" của bài cũ không có cơ sở chung; điều quan trọng hơn là cơ thể không còn dấu hiệu bất thường và bạn đã sẵn sàng về tinh thần — sau mất thai, nhiều người cần lâu hơn về tâm lý, và điều đó cũng chính đáng.
Điều bắt buộc phải biết
Rụng trứng có thể trở lại chỉ sau khoảng 2 tuần, nghĩa là bạn có thể có thai lại trước cả kỳ kinh đầu tiên. Nếu chưa muốn có thai, hãy bắt đầu biện pháp tránh thai ngay khi quan hệ lại — nhiều biện pháp (thuốc, que cấy, vòng) có thể bắt đầu ngay tại buổi khám.
Dấu hiệu nhiễm trùng cần đi khám ngay
- Sốt, ớn lạnh.
- Đau bụng dưới tăng dần thay vì giảm dần.
- Dịch âm đạo có mùi hôi.
- Ra máu nhiều, ướt đẫm băng vệ sinh trong một giờ, liên tục hai giờ liền.
3. Khi đang viêm nhiễm âm đạo: chờ điều trị xong
"Viêm âm đạo" là tên chung cho nhiều bệnh khác nhau, và cách xử lý với chuyện ấy cũng khác:
| Loại | Có lây qua quan hệ? | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Nấm Candida | Thường không coi là bệnh lây qua đường tình dục | Tạm dừng vì quan hệ khi niêm mạc viêm gây đau, rát; dùng thuốc theo chỉ định |
| Viêm âm đạo do vi khuẩn (BV) | Có liên quan đến sinh hoạt tình dục nhưng không phải STI kinh điển | Điều trị xong rồi quan hệ lại; dùng bao cao su giúp giảm tái phát |
| Trùng roi (Trichomonas) | Có, là bệnh lây qua đường tình dục | Cả hai cùng điều trị, kiêng đến khi cả hai xong thuốc và hết triệu chứng |
Một chi tiết thực tế: một số thuốc đặt và kem bôi âm đạo trị nấm có tá dược dầu, có thể làm bao cao su latex yếu đi trong thời gian dùng thuốc. Đọc kỹ tờ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ. Đây thêm một lý do để tạm dừng trong vài ngày điều trị.
4. Khi đang điều trị bệnh lây qua đường tình dục: kiêng cho đến khi cả hai khỏi
Bài cũ nói đúng ý chính nhưng thiếu chi tiết quan trọng nhất: phải điều trị cả bạn tình, nếu không sẽ lây đi lây lại như bóng bàn.
- Chlamydia, lậu: theo hướng dẫn của CDC (Mỹ), kiêng quan hệ 7 ngày sau khi uống/tiêm liều duy nhất, hoặc cho đến khi uống hết đợt 7 ngày, và đến khi bạn tình cũng đã điều trị xong. Xét nghiệm lại sau khoảng 3 tháng vì tỷ lệ tái nhiễm cao.
- Giang mai: kiêng đến khi hoàn tất điều trị và các vết loét đã lành; tái khám xét nghiệm máu theo hẹn.
- Herpes sinh dục: tránh mọi tiếp xúc tình dục khi có mụn nước, vết loét hoặc cảm giác châm chích báo trước. Ngoài đợt bùng phát vẫn có thể lây, nên dùng bao cao su và hỏi bác sĩ về thuốc ức chế.
- Sùi mào gà (HPV): trong lúc đang điều trị tổn thương (đốt, bôi thuốc), vùng da đang lành dễ đau và tổn thương; chờ lành rồi quan hệ lại, dùng bao cao su.
Không tự mua kháng sinh uống theo "đơn quen". Mỗi bệnh cần thuốc khác nhau, uống sai làm bệnh dai dẳng và vi khuẩn kháng thuốc, đặc biệt là lậu.
Những lúc khác cũng nên tạm dừng
- Đang mang thai mà ra máu, rỉ ối, hoặc được chẩn đoán nhau tiền đạo, doạ sinh non: hỏi bác sĩ trước khi quan hệ.
- Sau thủ thuật ở cổ tử cung (sinh thiết, khoét chóp, đốt điện) hoặc phẫu thuật vùng chậu: theo thời gian bác sĩ dặn.
- Khi say rượu, quá mệt, hoặc đang đau: khả năng đồng thuận và cảm nhận cơn đau đều bị ảnh hưởng.
- Khi bạn không muốn. Không cần lý do y khoa nào cả.
Khi nào cần đi khám
- Đau khi quan hệ lại sau sinh hoặc sau sảy thai, không giảm sau vài lần dù đã bôi trơn và đi chậm.
- Chảy máu sau quan hệ (không phải ngày kinh), ở bất kỳ giai đoạn nào.
- Khí hư đổi màu xanh, vàng, xám, có mùi hôi; ngứa rát kéo dài; tái phát nhiều lần trong năm.
- Vết loét, mụn nước, nốt sùi ở vùng kín hoặc miệng.
- Bạn tình được chẩn đoán bệnh lây qua đường tình dục — kể cả khi bạn không có triệu chứng.
Nếu chưa biết mức độ gấp hay nên khám khoa nào, có thể dùng trợ lý chuẩn bị đi khám để sắp xếp triệu chứng trước khi gặp bác sĩ.
Hỏi đáp nhanh
Sau sinh mổ có cần chờ lâu hơn sinh thường?
Không hẳn. Tử cung cũng cần lành như sinh thường, cộng thêm vết mổ bụng. Hầu hết vẫn theo mốc khám hậu sản; chọn tư thế không đè lên bụng.
Sau phá thai bằng thuốc thì khi nào quan hệ lại được?
Thường được khuyên khi đã hết ra máu nhiều và đã tái khám xác nhận thai ra hết. Hỏi đúng nơi đã cấp thuốc để có hướng dẫn cụ thể.
Bị nấm âm đạo, chồng có cần uống thuốc không?
Thường không cần nếu chồng không có triệu chứng. Nếu chồng có ngứa, đỏ quy đầu hoặc vợ tái phát liên tục, cả hai nên đi khám.
Đang điều trị lậu mà dùng bao cao su thì có quan hệ được không?
Không nên. Khuyến cáo là kiêng hẳn đến khi cả hai xong điều trị, vì bao có thể rách, tuột và nhiều kiểu tiếp xúc khác vẫn lây.
Cho con bú có phải là đang tránh thai không?
Chỉ khi đủ ba điều kiện: bé dưới 6 tháng, bú mẹ hoàn toàn, mẹ chưa có kinh lại. Thiếu một điều kiện là phải dùng thêm biện pháp khác.
Nguồn tham khảo
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — chăm sóc sau sinh, sau phá thai, kế hoạch hoá gia đình: who.int
- CDC (Mỹ) — hướng dẫn điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục: cdc.gov
- ACOG (Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ) — chăm sóc hậu sản, sảy thai sớm: acog.org
- NHS (Anh) — quan hệ tình dục sau sinh, viêm âm đạo: nhs.uk
- Bộ Y tế Việt Nam — hướng dẫn quốc gia về chăm sóc sức khoẻ sinh sản: moh.gov.vn
