Nước ép dưa chuột giảm mệt mỏi, làm đẹp da: tác dụng thật và cách uống hợp lý

Nước ép dưa chuột giúp đỡ mệt chủ yếu vì nó bù nước: dưa chuột có khoảng 95% là nước, rất ít năng lượng, uống mát vào ngày nóng. Còn chuyện "làm đẹp da" thì không có chất nào trong dưa chuột làm da trắng hay mịn lên khi uống; lợi ích với da chỉ gián tiếp, qua việc uống đủ nước và ăn nhiều rau quả. Bài này nói rõ dưa chuột có gì, công thức nào nên giữ, công thức dân gian nào nên bỏ và ai cần cẩn thận.

Trong dưa chuột thật sự có gì?

Dưa chuột là loại quả "nhẹ" nhất trong nhóm rau quả thường ăn. Theo các bảng thành phần dinh dưỡng phổ biến, 100 g dưa chuột cả vỏ chỉ cung cấp khoảng 15 kcal, chưa tới 2 g đường, một ít vitamin K, vitamin C, kali và chất xơ (phần lớn chất xơ nằm ở vỏ). Nói cách khác, dưa chuột giống "nước có vị" hơn là một nguồn vitamin dồi dào.

Một số bài viết cũ chép rằng 100 g dưa chuột chứa tới 22 g đường. Con số đó sai hẳn – nếu đúng thì dưa chuột ngọt hơn cả nho. Sai số kiểu này hay bị chép đi chép lại, nên khi đọc thông tin dinh dưỡng, hãy đối chiếu với nguồn chính thống như bảng thành phần thực phẩm của Viện Dinh dưỡng hoặc cơ sở dữ liệu USDA.

"Giảm mệt mỏi": đúng trong trường hợp nào?

Mất nước nhẹ là nguyên nhân rất hay gặp của cảm giác uể oải, đầu nặng, khó tập trung, nhất là khi làm việc ngoài trời nắng, đi đường xa, hoặc ngồi phòng máy lạnh cả ngày mà quên uống nước. Trong những tình huống đó, một ly nước ép dưa chuột mát giúp bạn uống được nhiều hơn so với nước lọc nhạt, và cảm giác dễ chịu là có thật.

Nhưng nước ép không xử lý được các nguyên nhân mệt khác. Nếu bạn mệt kéo dài trên hai, ba tuần dù ngủ đủ và uống đủ, cái cần tìm là lý do, không phải thêm một loại nước uống. Một số nguyên nhân thường bị bỏ sót:

• Thiếu máu do thiếu sắt, hay gặp ở phụ nữ kinh nguyệt nhiều, người ăn chay chưa cân đối.
• Suy giáp: mệt, sợ lạnh, tăng cân, táo bón, da khô.
• Đái tháo đường chưa phát hiện: khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân.
• Ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ: ngủ đủ giờ mà sáng dậy vẫn như chưa ngủ.
• Trầm cảm, lo âu, căng thẳng kéo dài.

"Làm đẹp da": tách bạch uống và đắp

Khi uống

Da cần nước, đạm, chất béo tốt, vitamin C và nhiều chất chống oxy hoá từ rau quả nói chung. Dưa chuột góp một phần nhỏ vào bức tranh đó, không hơn. Chưa có bằng chứng đáng tin rằng uống nước ép dưa chuột hằng ngày làm da trắng, mờ thâm hay bớt nếp nhăn. Thứ quyết định nhiều nhất cho da vẫn là chống nắng, ngủ đủ, không hút thuốc và chế độ ăn tổng thể (xem thêm bài ăn gì uống gì cho đẹp da đẹp dáng).

Khi đắp

Đặt lát dưa chuột ướp lạnh lên mắt có tác dụng thật nhưng ngắn: hơi lạnh làm co mạch, mắt bớt sưng húp trong ít phút đến vài giờ. Một chiếc thìa inox để tủ lạnh cũng làm được việc tương tự. Dưa chuột ít gây kích ứng, nhưng vẫn có người dị ứng; nếu da đỏ, ngứa sau khi đắp thì ngừng.

Ba công thức nên giữ

Bài viết cũ có tới chín công thức kèm lời hứa chữa phù thũng, sỏi thận, tăng huyết áp, thiếu máu. Phần lớn những lời hứa đó không có cơ sở. Dưới đây là ba cách uống đơn giản, hợp với người khoẻ mạnh muốn có thêm một đồ uống mát, ít đường:

1. Dưa chuột – chanh – bạc hà: 1 quả dưa chuột vừa (khoảng 300 g), nửa quả chanh, vài lá bạc hà, thêm nước lọc và đá. Xay cả vỏ rồi lọc sơ, hoặc không lọc nếu bạn chịu được bã. Không cần đường.
2. Dưa chuột – dưa hấu: phần dưa hấu làm nước ngọt tự nhiên, nên khỏi thêm mật ong hay đường. Uống ngay sau khi ép.
3. Dưa chuột – táo – cần tây: vị mát, hơi chua. Táo đã có đường, nên chỉ cần nửa quả cho một ly.

Mẹo nhỏ: xay nguyên quả (có vỏ) giữ lại được chất xơ, no lâu hơn so với ép bỏ bã. Nếu bạn đang cố giảm cân, ăn dưa chuột nguyên miếng còn tốt hơn uống nước ép, vì nhai làm no hơn và không dễ "uống quá tay" trái cây ngọt đi kèm.

Những công thức cũ nên sửa hoặc bỏ

Ai cần cẩn thận khi uống nước ép dưa chuột

• Người đang dùng thuốc chống đông warfarin: dưa chuột có ít vitamin K, uống vừa phải không sao, nhưng không nên đột ngột uống rất nhiều mỗi ngày rồi lại bỏ. Điều quan trọng với warfarin là lượng rau xanh ăn vào giữ đều đặn.
• Người hay đầy bụng, tiêu chảy: uống lượng lớn nước ép lạnh có thể làm bụng khó chịu hơn. Đông y gọi dưa chuột là "tính mát", người "tỳ vị hư hàn" nên dùng ít – dù cách diễn giải khác nhau, khuyến cáo thực tế là trùng nhau.
• Người bị dị ứng phấn hoa cỏ phấn hương (ragweed): một số người bị ngứa miệng, ngứa họng khi ăn dưa chuột, dưa lưới, dưa hấu sống do phản ứng chéo.
• Người đái tháo đường: dưa chuột riêng thì gần như không ảnh hưởng đường huyết, nhưng khi pha với táo, nho, chuối, mật ong thì một ly có thể chứa khá nhiều đường.

Vệ sinh và bảo quản

Nước ép tươi không qua tiệt trùng là môi trường tốt cho vi khuẩn. Một vài nguyên tắc đơn giản:

• Rửa kỹ dưa chuột dưới vòi nước chảy, chà nhẹ vỏ; dùng dao, thớt riêng cho đồ sống ăn ngay.
• Uống trong vòng vài giờ; nếu phải để dành thì cho vào chai sạch, đậy kín, giữ lạnh và dùng trong ngày.
• Nếm thử miếng đầu. Quả có vị đắng gắt nên bỏ, vì vị đắng đến từ nhóm chất cucurbitacin, ăn nhiều có thể gây đau bụng, tiêu chảy.
• Nước ép bán rong để ngoài trời nắng lâu, không rõ đá sạch hay không, là nguồn gây tiêu chảy hay gặp mùa hè.

Khi nào nên dừng hoặc hỏi bác sĩ

• Ngứa miệng, sưng môi, nổi mề đay, khó thở sau khi uống: ngừng ngay; khó thở hoặc sưng lưỡi, họng là cấp cứu.
• Đau bụng, tiêu chảy lặp lại mỗi lần uống nước ép.
• Bạn đang bị bệnh thận, suy tim, xơ gan hoặc được dặn hạn chế nước, hạn chế kali.
• Mệt mỏi kéo dài trên 2–3 tuần, kèm sụt cân, khát nhiều, tiểu nhiều, hồi hộp, khó thở khi gắng sức – đây là lúc cần khám, không phải đổi công thức nước uống.
• Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc lợi tiểu muốn uống nước ép đều đặn: nói với bác sĩ hoặc dược sĩ.

Nguồn tham khảo

• Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bảng thành phần thực phẩm Việt Nam
• USDA FoodData Central – fdc.nal.usda.gov
• CDC – khuyến cáo về ngộ độc botulinum ở trẻ nhũ nhi và an toàn nước ép chưa tiệt trùng – cdc.gov
• NHS – thông tin về mệt mỏi kéo dài và nước uống hằng ngày – nhs.uk
• Mayo Clinic – mayoclinic.org