Màng trinh hoạt động như thế nào? Cấu tạo, thay đổi theo tuổi và khi nào cần phẫu thuật
Màng trinh là vành niêm mạc mỏng, đàn hồi ở cửa âm đạo, có sẵn lỗ để máu kinh thoát ra. Chỉ khi màng trinh bịt kín hoàn toàn, gây ứ máu kinh, mới cần phẫu thuật.
Màng trinh là một vành niêm mạc mỏng, mềm, nằm ngay ở cửa âm đạo, không phải một tấm màng bịt kín lối vào. Ở hầu hết phụ nữ, nó có sẵn một lỗ mở đủ để máu kinh thoát ra, và vì có tính đàn hồi nên khi có vật đi qua (tampon, ngón tay, dương vật, đầu em bé) nó giãn ra, có thể rách nhỏ hoặc không. Màng trinh không có chức năng sinh lý quan trọng nào được biết chắc ở người trưởng thành; trường hợp duy nhất cần can thiệp là khi nó bịt kín hoàn toàn, chặn đường thoát của máu kinh.
Màng trinh nằm ở đâu, cấu tạo ra sao
Nếu nhìn từ ngoài vào, sau hai lớp môi lớn và môi bé là tiền đình âm hộ, nơi có lỗ niệu đạo ở trên và lỗ âm đạo ở dưới. Màng trinh là phần viền mô bao quanh mép lỗ âm đạo, ngay tại cửa vào, không nằm sâu bên trong như nhiều người vẫn tưởng.
Về cấu tạo, màng trinh là một nếp niêm mạc, hai mặt phủ lớp biểu mô giống niêm mạc âm đạo, ở giữa là mô liên kết có sợi đàn hồi và một ít mạch máu nhỏ. Ít đầu dây thần kinh hơn môi bé hay âm vật. Độ dày, độ đàn hồi và hình dạng khác nhau rất nhiều giữa người này với người khác.
Màng trinh hình thành thế nào
Trong thời kỳ bào thai, âm đạo hình thành từ hai phần gặp nhau. Chỗ tiếp giáp ban đầu là một tấm mô mỏng; gần cuối thai kỳ, tấm mô này thủng ra ở giữa, để lại phần viền chính là màng trinh. Nếu quá trình thủng không diễn ra hoặc diễn ra không trọn vẹn, em bé sinh ra có màng trinh kín hoặc chỉ có lỗ rất nhỏ, có vách ngăn. Đây là lý do các dạng bất thường của màng trinh là bẩm sinh, không phải do sinh hoạt gây ra.
Màng trinh thay đổi theo tuổi
| Giai đoạn | Đặc điểm |
|---|---|
| Sơ sinh | Dày, hồng, hơi phù do còn ảnh hưởng nội tiết estrogen từ mẹ |
| Trẻ nhỏ (khoảng 2 tuổi đến trước dậy thì) | Mỏng, mép trơn, dễ đau khi bị chạm; thường có hình liềm hoặc vòng |
| Dậy thì trở đi | Estrogen làm màng dày lên, mềm và đàn hồi hơn, mép có thể gợn sóng hoặc có nhiều nếp. Lúc này nó giãn ra được khá nhiều mà không rách |
| Sau sinh thường | Thường chỉ còn những mẩu mô nhỏ quanh cửa âm đạo |
| Sau mãn kinh | Estrogen giảm, mô mỏng và kém đàn hồi như phần còn lại của âm đạo |
Vì thay đổi mạnh như vậy, nên hình ảnh màng trinh của một cô gái tuổi dậy thì gần như không thể đem so với hình minh hoạ trong sách hay với "chuẩn" nào cả.
Màng trinh "hoạt động" thế nào khi có vật đi qua
Đặt tampon, cốc nguyệt san, khám phụ khoa
Tampon và cốc nguyệt san đi qua lỗ màng trinh nhờ màng giãn ra. Có người thấy hơi vướng lúc đầu, phần lớn quen dần. Khám phụ khoa với người chưa quan hệ, bác sĩ thường chỉ khám ngoài hoặc dùng dụng cụ nhỏ phù hợp, và bạn có quyền nói trước mình chưa quan hệ để được khám nhẹ nhàng.
Lần quan hệ đầu tiên
Màng trinh có thể giãn ra mà không tổn thương, hoặc có vài vết rách nhỏ ở mép, chảy vài giọt máu hoặc không chảy chút nào. Nhiều phụ nữ không thấy máu trong lần đầu. Vết rách nhỏ nếu có thường lành trong vài ngày, phần mép có thể còn khía.
Điều quan trọng cần biết: đau trong lần đầu chủ yếu đến từ căng thẳng, cơ quanh âm đạo co lại và thiếu bôi trơn, không phải vì màng trinh "dày" hay "cứng". Thư giãn, dạo đầu đủ lâu, dùng chất bôi trơn gốc nước và đi chậm, dừng khi đau, là cách giảm đau hiệu quả hơn mọi mẹo. Nếu đau dữ dội, không thể đưa vào được, hoặc chảy máu nhiều không cầm, đó là lý do đi khám chứ không phải cố thêm.
Sinh con
Khi đầu em bé đi qua, màng trinh giãn tối đa và gần như luôn rách, sau đó chỉ còn những mẩu mô nhỏ. Điều bài viết cũ nói rằng đầu em bé có thể đẩy màng trinh ra mà không làm rách là không chính xác với sinh thường.
Thể thao, đi xe đạp, ngã
Bản thân vận động như chạy, nhảy, xoạc chân, đạp xe không chạm vào màng trinh vì nó nằm ở cửa âm đạo, được hai môi che. Chấn thương trực tiếp vùng kín (ngã ngồi lên vật cứng) có thể gây rách nhưng thường kèm tổn thương môi, tầng sinh môn.
Màng trinh có chức năng gì không?
Đây là câu hỏi khoa học chưa có câu trả lời chắc chắn. Một số giả thuyết cho rằng ở trẻ nhỏ, màng trinh góp phần che chắn âm đạo khỏi chất bẩn, nhưng chưa được chứng minh rõ. Điều chắc chắn là ở phụ nữ trưởng thành, màng trinh không ảnh hưởng tới khả năng có thai, tới sức khoẻ âm đạo hay khoái cảm tình dục.
Và vì hình dáng màng trinh khác biệt rất lớn, co giãn được, lại có thể còn nguyên sau quan hệ hoặc rách mà không do quan hệ, nhìn màng trinh không cho biết một người đã quan hệ hay chưa. Tổ chức Y tế Thế giới và nhiều hội y khoa đã khẳng định "kiểm tra trinh tiết" không có giá trị khoa học và gây tổn hại. Phần này được phân tích kỹ trong bài có cách nào nhận biết người phụ nữ chưa quan hệ.
Màng trinh kín: khi nào cần phẫu thuật
Màng trinh không thủng (màng trinh kín) là bất thường bẩm sinh, bịt hoàn toàn cửa âm đạo. Đây là trường hợp màng trinh thật sự cần bác sĩ can thiệp.
Nhận biết
- Ở trẻ sơ sinh: đôi khi thấy một khối phồng nhỏ màu trắng hoặc hơi xanh ở cửa âm đạo, do dịch ứ phía sau màng.
- Ở tuổi dậy thì (thường gặp nhất): ngực đã phát triển, có lông mu nhưng không có kinh, trong khi mỗi tháng lại đau bụng dưới theo chu kỳ. Máu kinh không thoát ra được, ứ lại trong âm đạo, rồi có thể ứ lên tử cung, vòi trứng.
- Có thể kèm đau lưng, khó đi tiểu hoặc bí tiểu, táo bón do khối máu ứ chèn ép; sờ thấy khối ở bụng dưới.
- Khám thấy màng trinh căng phồng, màu tím xanh vì máu ứ phía sau.
Điều trị
Bác sĩ phẫu thuật mở màng trinh, cắt bỏ phần mô thừa để tạo lỗ âm đạo kích thước bình thường và dẫn lưu máu ứ. Đây là tiểu phẫu, thường gây mê hoặc gây tê, hồi phục nhanh. Sau phẫu thuật, kinh nguyệt diễn ra bình thường, không ảnh hưởng tới quan hệ tình dục hay sinh con về sau. Chỉ rạch một đường nhỏ mà không tạo lỗ đủ rộng có thể khiến lỗ dính lại, nên việc này cần làm ở cơ sở phụ khoa, không phải tự xử lý hoặc chọc hút.
Các dạng khác như màng trinh có vách ngăn, có nhiều lỗ nhỏ, lỗ rất hẹp không gây ứ kinh nhưng có thể gây khó khăn khi dùng tampon, khi quan hệ; chúng được nói kỹ trong bài các loại và hình dáng màng trinh.
Khi nào cần đi khám
- Đến 15 tuổi chưa có kinh, hoặc đã có ngực phát triển khoảng 3 năm mà vẫn chưa có kinh.
- Chưa có kinh nhưng đau bụng dưới lặp lại hằng tháng, kèm khó tiểu hoặc bí tiểu: đi khám sớm.
- Không đặt được tampon dù đã làm đúng cách, hoặc tampon vào được nhưng rút ra rất khó.
- Đau nhiều, không thể đưa vào được khi quan hệ dù đã thư giãn và đủ bôi trơn.
- Chảy máu nhiều không tự cầm sau lần quan hệ đầu hoặc sau chấn thương vùng kín.
Hỏi đáp nhanh
Màng trinh nằm sâu bao nhiêu trong âm đạo?
Màng trinh nằm ngay tại cửa âm đạo, là phần viền quanh lỗ vào, không nằm sâu vài centimet bên trong như nhiều tài liệu cũ mô tả.
Màng trinh có tự liền lại sau khi rách không?
Các vết rách nhỏ lành lại trong vài ngày nhưng mép thường còn khía, không trở lại hình dạng như trước. Điều này cũng không quan trọng về mặt sức khoẻ.
Thủ dâm có làm rách màng trinh không?
Phần lớn thủ dâm chỉ kích thích bên ngoài, không ảnh hưởng tới màng trinh. Đưa ngón tay hay dụng cụ vào âm đạo có thể làm giãn hoặc rách nhỏ, điều này không gây hại cho sức khoẻ.
Phẫu thuật màng trinh kín có ảnh hưởng sinh con về sau không?
Không. Sau khi mở màng trinh đúng cách, âm đạo và tử cung hoạt động bình thường. Nếu máu ứ lâu ngày có liên quan tới vòi trứng thì bác sĩ sẽ theo dõi thêm.
Lần đầu quan hệ không đau, không chảy máu có bình thường?
Hoàn toàn bình thường. Màng trinh của nhiều người đủ đàn hồi để giãn ra mà không rách.
Nguồn tham khảo
- WHO – Tổ chức Y tế Thế giới, tuyên bố về kiểm tra trinh tiết: who.int
- ACOG – Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ, tài liệu về bất thường màng trinh ở trẻ vị thành niên: acog.org
- NHS – Imperforate hymen, vaginal problems: nhs.uk
- Mayo Clinic: mayoclinic.org
