Khi trẻ có nanh sữa cần phải làm gì? Theo dõi, không tự chích

Phần lớn "nanh sữa" ở trẻ sơ sinh là những nang nhỏ màu trắng trên lợi hoặc vòm miệng, lành tính và tự mất sau vài tuần đến vài tháng mà không cần làm gì ngoài theo dõi. Tuyệt đối không dùng móng tay, kim, khăn hay lá cây để chích, cạy, chà cho vỡ. Chỉ khi đó là một chiếc răng thật mọc sớm (răng sơ sinh), khi trẻ bỏ bú, sốt, hoặc nốt trắng không giống mô tả dưới đây thì mới cần đưa trẻ đi khám.

"Nanh sữa" thực ra là mấy thứ khác nhau

Dân gian gọi chung là nanh sữa, nhưng khi bác sĩ nhìn vào miệng trẻ sẽ phân ra vài loại. Phân biệt được giúp cha mẹ đỡ lo và biết lúc nào cần đi khám.

Ba loại đầu là cùng một hiện tượng: trong quá trình hình thành răng và vòm miệng từ thời bào thai, một ít tế bào còn sót lại dưới niêm mạc, tạo thành bọc nhỏ chứa chất sừng màu trắng. Chúng rất hay gặp, không phải do mẹ ăn uống kiêng khem sai hay "nóng trong", và không báo hiệu bệnh gì.

Nanh sữa có làm trẻ quấy khóc, bỏ bú không?

Nang lợi thông thường không gây đau. Trẻ sơ sinh quấy, bú ít có rất nhiều lý do khác: đói, ngậm bắt vú chưa đúng, đầy hơi, mẹ ít sữa, nóng, hoặc bệnh thật sự cần khám. Đổ lỗi cho nanh sữa rồi đi chích nanh là cách dễ bỏ sót nguyên nhân thật.

Một bé ba tuần tuổi bú kém, bà nhìn thấy mấy chấm trắng trên lợi và nghĩ ngay "mọc nanh nên bỏ bú". Thực tế, bú kém ở trẻ dưới một tháng có thể là dấu hiệu sớm của nhiễm trùng, vàng da nặng hay mất nước. Vì vậy, nếu trẻ đột ngột bú kém, ngủ li bì, hãy đi khám nhi trước, đừng chỉ nhìn vào lợi.

Vì sao không được tự chích, cạy nanh sữa

Mẹo "lấy móng tay nhể nanh" hay "lấy kim hơ lửa chích" vẫn được truyền miệng. Đây là việc không nên làm vì:

• Không có lợi ích: nang tự vỡ, tự tiêu. Chích ra không làm trẻ bú tốt hơn.
• Gây nhiễm trùng: móng tay và đồ dùng trong nhà không vô khuẩn. Niêm mạc miệng trẻ sơ sinh mỏng, vết rách dễ nhiễm khuẩn, sưng loét. Nhiễm trùng ở trẻ dưới 3 tháng có thể lan nhanh.
• Gây đau, chảy máu, khiến trẻ sợ bú thật sự.
• Có thể làm hỏng mầm răng nằm ngay bên dưới nếu cạy mạnh.

Cũng không nên chà lợi trẻ bằng lá cây, rượu, nước muối đặc, và không bôi mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi – mật ong có thể chứa bào tử vi khuẩn gây ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ.

Cha mẹ nên làm gì ở nhà

1. Nhìn kỹ dưới ánh sáng tốt: nốt trắng nhỏ, tròn, cứng nhẹ, nằm yên trên lợi hay vòm miệng, không lan rộng – nhiều khả năng là nang lành tính.
2. Chụp ảnh mỗi tuần một lần để so sánh. Đa số nốt nhỏ dần và biến mất trong vài tuần, có khi kéo dài vài tháng.
3. Vệ sinh miệng nhẹ nhàng: lau lợi bằng gạc sạch quấn ngón tay, nhúng nước đun sôi để nguội, ngày một hai lần. Không cần chà mạnh lên nốt trắng.
4. Tiếp tục cho bú bình thường, theo dõi số cữ bú, số tã ướt, cân nặng.
5. Khi đi khám sức khoẻ định kỳ hoặc tiêm chủng, nhờ bác sĩ nhìn qua miệng trẻ để xác nhận.

Khi đó là răng thật mọc sớm

Răng sơ sinh là răng có sẵn khi chào đời hoặc mọc trong khoảng tháng đầu. Hiếm gặp hơn nang lợi nhiều, nhưng không quá hiếm. Đa số là răng sữa thật mọc sớm (thường hai răng cửa giữa hàm dưới), chỉ một số ít là răng thừa.

Răng sơ sinh cần nha sĩ nhi đánh giá vì có thể gây:

• Nguy cơ hóc: răng chưa có chân vững, lung lay nhiều có thể rơi ra và bị hít vào đường thở.
• Loét mặt dưới lưỡi: rìa răng sắc cọ vào lưỡi khi bú, tạo vết loét làm trẻ đau, bỏ bú.
• Đau, tổn thương núm vú mẹ khi cho bú.

Nha sĩ sẽ quyết định giữ lại theo dõi (nếu răng chắc), mài nhẵn bờ sắc, hoặc nhổ (nếu lung lay nhiều). Cha mẹ không tự nhổ, không tự mài. Răng sữa nhổ sớm có thể ảnh hưởng chỗ mọc của răng sau, đó là lý do quyết định này thuộc về nha sĩ.

Phân biệt với tưa lưỡi

Tưa lưỡi do nấm Candida hay gặp ở trẻ bú, nhất là sau khi dùng kháng sinh. Khác với nanh sữa, tưa là những mảng trắng không đều, nằm trên lưỡi, mặt trong má, môi, có thể lan rộng; khi lau bằng gạc thì không sạch hoặc để lại nền đỏ rớm máu. Trẻ có thể đau khi bú, mẹ có thể bị nứt, đau núm vú kèm theo. Tưa cần bác sĩ khám và kê thuốc, đôi khi điều trị cả mẹ. Không cạo tưa bằng vật cứng.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám

• Trẻ dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên: đi khám ngay, không đợi xem có phải do "nanh" hay không.
• Bỏ bú, bú rất ít, ít tã ướt, ngủ li bì, khó đánh thức.
• Lợi quanh nốt trắng sưng đỏ, chảy mủ, chảy máu, hoặc nốt to nhanh.
• Thấy một chiếc răng thật trong miệng trẻ sơ sinh, nhất là răng lung lay.
• Có vết loét dưới lưỡi hoặc trong miệng.
• Mảng trắng lan rộng trên lưỡi, má, không lau sạch được.
• Nốt trắng tồn tại quá vài tháng mà không nhỏ đi.

Đi khám nhi khoa trước; nếu là răng sơ sinh, bác sĩ nhi sẽ chuyển nha sĩ nhi (răng hàm mặt trẻ em).

Nguồn tham khảo

• American Academy of Pediatric Dentistry (AAPD) – aapd.org
• American Academy of Pediatrics (AAP) – thông tin cho cha mẹ HealthyChildren
• NHS (Anh) – Teething, oral thrush in babies, fever in children
• Bộ Y tế Việt Nam – tài liệu chăm sóc trẻ sơ sinh