6 điều không nên giấu khi đi khám phụ khoa và cách chuẩn bị trước buổi khám
Những điều chị em ngại nói nhất lại là thứ bác sĩ cần nhất để chọn đúng xét nghiệm. Bài liệt kê nên kể gì, nói thế nào cho đỡ ngại và chuẩn bị gì trước buổi khám.
Khi đi khám phụ khoa, những điều chị em hay ngại nói nhất lại thường là những điều bác sĩ cần nhất: số bạn tình, lần quan hệ không dùng bao cao su, chảy máu sau quan hệ hoặc giữa kỳ kinh, đau khi quan hệ, mùi bất thường ở vùng kín, và các kiểu quan hệ khác ngoài đường âm đạo. Bác sĩ hỏi để chọn đúng xét nghiệm, không phải để phán xét. Bài này liệt kê cụ thể nên kể gì, kể thế nào cho đỡ ngại, và chuẩn bị gì trước buổi khám để kết quả chính xác.
Sáu điều không nên giấu — và vì sao bác sĩ cần biết
| Điều nên kể | Bác sĩ dùng để làm gì |
|---|---|
| 1. Số bạn tình hiện tại và gần đây, bạn tình mới | Ước lượng nguy cơ các bệnh lây qua đường tình dục (chlamydia, lậu, giang mai, HIV, viêm gan B) để quyết định xét nghiệm gì. Không cần kể chi tiết, chỉ cần con số và thời gian. |
| 2. Quan hệ không dùng bao cao su, dù chỉ một lần | Nhiều bệnh như chlamydia ở nữ thường không có triệu chứng; chỉ phát hiện được khi xét nghiệm. |
| 3. Chảy máu sau quan hệ | Có thể do viêm cổ tử cung, polyp, lộ tuyến, nhiễm trùng — và ít gặp hơn là tổn thương tiền ung thư, ung thư cổ tử cung. Đây là lý do cần khám cổ tử cung kỹ. |
| 4. Ra máu ngoài kỳ kinh, kinh thất thường | Gợi ý rối loạn nội tiết, polyp, u xơ, tác dụng phụ của thuốc tránh thai, hoặc thai. Ra máu sau mãn kinh luôn cần được kiểm tra. |
| 5. Đau khi quan hệ | Đau ở cửa mình gợi ý khô, viêm, co thắt; đau sâu trong bụng gợi ý lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu, u buồng trứng. |
| 6. Mùi, khí hư bất thường | Mùi tanh, khí hư xám loãng gợi ý viêm âm đạo do vi khuẩn; khí hư trắng vón kèm ngứa gợi ý nấm; khí hư vàng xanh có bọt gợi ý trùng roi. Mô tả càng cụ thể, chẩn đoán càng nhanh. |
Bảng tra màu và mùi khí hư chi tiết hơn có ở bài Dấu hiệu bất thường về màu và mùi của dịch âm đạo.
Những điều khác cũng nên kể (bài cũ chưa nhắc)
- Quan hệ bằng miệng, hậu môn: lậu và chlamydia có thể ở họng, hậu môn; nếu không nói, bác sĩ chỉ lấy mẫu ở cổ tử cung và có thể bỏ sót.
- Bạn tình là nữ: vẫn có nguy cơ HPV, herpes, viêm âm đạo do vi khuẩn; vẫn cần tầm soát ung thư cổ tử cung.
- Thói quen thụt rửa âm đạo, xông hơi vùng kín, đặt thuốc tự mua: có thể là nguyên nhân gây viêm tái đi tái lại.
- Biện pháp tránh thai đang dùng, kể cả uống thuốc tránh thai khẩn cấp gần đây.
- Thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, kể cả thuốc nam, thuốc nội tiết.
- Ngày đầu kỳ kinh cuối, khả năng có thai.
- Kết quả tầm soát trước đây (Pap, HPV) và đã tiêm vắc xin HPV hay chưa.
- Bị ép buộc quan hệ, bạo lực trong gia đình: bác sĩ có thể giúp kết nối hỗ trợ, và điều này ảnh hưởng tới việc khám.
- Đã từng bị xâm hại hoặc rất sợ khám trong: nói trước để bác sĩ giải thích từng bước, dùng mỏ vịt nhỏ, cho phép bạn dừng lại.
Nói thế nào khi ngại
Nhiều chị em biết phải nói nhưng không mở miệng được. Vài cách dễ hơn:
- Viết ra giấy hoặc điện thoại trước khi đi, đến lượt thì đưa cho bác sĩ đọc.
- Dùng câu mở đầu đơn giản: "Em có vài chuyện hơi ngại nhưng muốn bác sĩ biết…"
- Yêu cầu nói chuyện riêng nếu người nhà, chồng hoặc mẹ đi cùng vào phòng. Bạn có quyền khám một mình.
- Hỏi về bảo mật: thông tin khám là bí mật y khoa.
- Nhớ rằng bác sĩ phụ khoa nghe những chuyện này hằng ngày. Câu trả lời trung thực giúp họ khỏi phải đoán và khỏi chỉ định xét nghiệm thừa.
Nếu cần một bản nháp để biết mình nên khám khoa nào, gấp đến đâu và kể triệu chứng theo thứ tự nào, có thể dùng trợ lý chuẩn bị đi khám trước khi đến viện.
Chuẩn bị trước buổi khám
- Đặt lịch ngoài những ngày hành kinh nhiều, nhất là khi có làm Pap hoặc xét nghiệm HPV. Nếu đang ra máu bất thường thì vẫn đi, không phải đợi hết.
- Không thụt rửa âm đạo, không đặt thuốc, không dùng gel bôi trơn trong khoảng 1–2 ngày trước khám (hoặc theo dặn dò của cơ sở khám), vì có thể làm sai kết quả soi tươi, Pap.
- Tránh quan hệ 1–2 ngày trước khi làm xét nghiệm tế bào cổ tử cung nếu được dặn.
- Ghi lại: ngày kinh cuối, chu kỳ dài bao nhiêu ngày, triệu chứng bắt đầu khi nào, đã tự dùng thuốc gì.
- Mặc váy hoặc đồ dễ thay cho đỡ ngại khi cởi.
- Có thể ăn uống bình thường trừ khi được dặn nhịn cho xét nghiệm máu hoặc siêu âm đầu dò cần bàng quang rỗng.
Khám định kỳ: bao lâu một lần
Bài cũ khuyên "khám định kỳ" nhưng không nói định kỳ là bao lâu. Mỗi nước có khuyến cáo hơi khác nhau, nhưng nguyên tắc chung:
- Tầm soát ung thư cổ tử cung bằng xét nghiệm HPV hoặc Pap theo lịch bác sĩ hẹn — thường cách 3 đến 5 năm nếu kết quả bình thường, tuỳ loại xét nghiệm và tuổi. WHO khuyến cáo ưu tiên xét nghiệm HPV.
- Xét nghiệm bệnh lây qua đường tình dục khi có bạn tình mới, nhiều bạn tình, hoặc bạn tình có triệu chứng.
- Khám ngay khi có triệu chứng, không đợi đến kỳ khám định kỳ.
Khi nào cần đi khám sớm, không đợi lịch hẹn
- Chảy máu sau quan hệ lặp lại, ra máu giữa hai kỳ kinh, hoặc ra máu sau khi đã mãn kinh.
- Đau bụng dưới kèm sốt, khí hư mủ: có thể viêm vùng chậu.
- Trễ kinh kèm đau bụng một bên, ra máu, choáng: cần loại trừ thai ngoài tử cung — đi cấp cứu.
- Vết loét, mụn nước, sùi ở vùng kín.
- Bạn tình được chẩn đoán bệnh lây qua đường tình dục.
- Quan hệ không dùng bao cao su với người lạ: đến trong 72 giờ để được tư vấn dự phòng HIV và tránh thai khẩn cấp.
Hỏi đáp nhanh
Chưa quan hệ tình dục có cần khám phụ khoa không?
Có khi có triệu chứng (đau bụng kinh nhiều, rối loạn kinh, khí hư bất thường). Bác sĩ có thể khám ngoài và siêu âm qua bụng thay vì khám trong. Hãy nói rõ để được khám phù hợp.
Có nên nói thật số bạn tình không, sợ bị đánh giá?
Nên. Con số này chỉ dùng để chọn xét nghiệm. Nói thiếu có thể khiến bỏ sót bệnh không có triệu chứng.
Đang có kinh có đi khám được không?
Được nếu có triệu chứng cần khám; nhưng xét nghiệm tế bào cổ tử cung thường nên hẹn vào lúc không hành kinh.
Khám phụ khoa có đau không?
Thường chỉ hơi khó chịu khi đặt mỏ vịt. Thả lỏng cơ, thở chậm và nói với bác sĩ nếu đau để họ điều chỉnh.
Có thể yêu cầu bác sĩ nữ không?
Nhiều cơ sở đáp ứng được nếu bạn hỏi khi đặt lịch. Bạn cũng có quyền yêu cầu có nhân viên y tế nữ đi cùng khi khám.
Nguồn tham khảo
- Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) — khám phụ khoa, tầm soát ung thư cổ tử cung.
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — hướng dẫn tầm soát và điều trị tổn thương tiền ung thư cổ tử cung.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) — hướng dẫn điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Bộ Y tế Việt Nam — hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh sản phụ khoa.
