10 tác dụng của vitamin E được truyền tai: cái nào đúng, cái nào nên bỏ

Vitamin E là chất chống oxy hoá tan trong dầu, có thật trong da và trong nhiều kem dưỡng. Bôi ngoài da, nó chủ yếu giúp giữ ẩm và hỗ trợ kem chống nắng; còn những công dụng hay được truyền tai như "xoá sẹo", "xoá rạn da", "trị quầng thâm" thì bằng chứng yếu, có cái còn ngược lại. Bài này đi qua từng "tác dụng" trong danh sách cũ, nói rõ cái nào dùng được, cái nào nên bỏ, và vì sao không nên tự uống viên vitamin E liều cao để làm đẹp.

Vitamin E làm gì trong da

Tên gọi "vitamin E" là một nhóm gồm các tocopherol và tocotrienol; dạng cơ thể dùng nhiều nhất là alpha-tocopherol. Trong da, vitamin E nằm ở lớp sừng và màng tế bào, góp phần trung hoà gốc tự do sinh ra khi da tiếp xúc tia UV và ô nhiễm. Lượng vitamin E tự nhiên ở bề mặt da giảm khi phơi nắng nhiều.

Trên nhãn mỹ phẩm, bạn sẽ thấy hai tên:

• Tocopherol: dạng tự do, có hoạt tính chống oxy hoá nhưng dễ bị phân huỷ khi gặp ánh sáng, không khí.
• Tocopheryl acetate: dạng este, bền hơn, hay dùng trong kem dưỡng; da phải chuyển hoá nó mới có tác dụng, và mức chuyển hoá này không nhiều.

Điểm mà nghiên cứu ủng hộ rõ nhất là vitamin E đi cặp với vitamin C (và axit ferulic) trong serum chống oxy hoá, giúp tăng thêm phần bảo vệ khi dùng cùng kem chống nắng. Đứng một mình, vitamin E bôi ngoài da là một chất làm mềm, giữ ẩm khá tốt, chứ không phải "thần dược".

Kiểm tra lại 10 "tác dụng" hay được truyền tai

Chuyện chích viên nang vitamin E để bôi mặt

Cách phổ biến nhất ở ta là mua vỉ viên nang vitamin E (loại uống), dùng kim chích lấy dầu bôi mặt. Mấy điểm cần biết trước khi làm:

• Dầu trong viên nang thường được pha với dầu nền (dầu đậu nành, dầu hướng dương…) để đóng nang. Bôi lên da dầu, da mụn dễ gây bí, nổi mụn ẩn.
• Viêm da tiếp xúc do vitamin E là chuyện có thật: ngứa, đỏ, nổi sẩn ở chỗ bôi. Ai có cơ địa dị ứng, chàm thì càng dễ gặp.
• Viên nang mở ra là bị oxy hoá, nên đừng chích sẵn rồi để dành nhiều ngày.

Nếu vẫn muốn thử: thoa một ít lên mặt trong cẳng tay hoặc sau tai, chờ 24–48 giờ. Không đỏ ngứa thì dùng lượng rất ít, chỉ ở vùng da khô (gò má, môi, quanh móng), không bôi lên mụn đang viêm.

Uống vitamin E để đẹp da: vì sao không nên tự uống liều cao

Người ăn uống bình thường hiếm khi thiếu vitamin E. Thiếu thật sự thường gặp ở người bị bệnh kém hấp thu chất béo (bệnh gan mật, xơ nang, sau một số phẫu thuật đường tiêu hoá) hoặc trẻ sinh non, và cần bác sĩ chẩn đoán.

Uống thêm liều cao kéo dài không làm da đẹp hơn, nhưng có rủi ro:

• Tăng nguy cơ chảy máu, nhất là khi đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu (aspirin, clopidogrel…), hoặc sắp phẫu thuật, nhổ răng.
• Một số nghiên cứu lớn về bổ sung vitamin E liều cao không cho thấy lợi ích phòng bệnh tim, ung thư, và có tín hiệu bất lợi ở một số nhóm người.
• Có thể tương tác với một số thuốc khác; hãy đọc kỹ về những cặp tương tác thuốc hay gặp và hỏi dược sĩ trước khi uống kèm.

Nếu có lý do để bổ sung (bác sĩ chỉ định), dùng theo nhãn hoặc theo hướng dẫn của dược sĩ, không tự tăng liều vì "uống nhiều đẹp nhanh".

Lấy vitamin E từ bữa ăn

Cách an toàn để da có đủ vitamin E là ăn. Nguồn tốt, dễ kiếm:

• Hạt hướng dương, hạnh nhân, đậu phộng, hạt điều.
• Các loại dầu thực vật: dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu mầm lúa mì.
• Rau lá xanh đậm (rau bina, cải xanh), bơ, xoài, kiwi.

Một nắm nhỏ hạt mỗi ngày cộng dầu ăn trong bữa là đã góp phần đáng kể. Vitamin E tan trong dầu nên ăn rau xào hoặc trộn ít dầu giúp hấp thu tốt hơn rau luộc không.

Muốn da khoẻ thì ưu tiên gì trước

Nếu ngân sách và thời gian có hạn, thứ tự đáng tiền hơn là:

1. Kem chống nắng phổ rộng, mỗi sáng, cả ngày râm. Đây là thứ chống lão hoá có bằng chứng mạnh nhất.
2. Kem dưỡng ẩm phù hợp loại da; nhiều kem đã có sẵn vitamin E.
3. Nếu muốn thêm chống oxy hoá: serum vitamin C kết hợp vitamin E, dùng buổi sáng dưới kem chống nắng.
4. Vấn đề cụ thể (sẹo, nám, mụn): đi khám da liễu thay vì thử dầu viên nang.

Khi nào nên dừng / hỏi bác sĩ

• Bôi vitamin E xong bị ngứa, đỏ, nổi sẩn, rát: ngưng ngay, rửa sạch; không đỡ sau vài ngày hoặc lan rộng thì đi khám da liễu.
• Đang dùng thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, sắp mổ: hỏi bác sĩ trước khi uống bất kỳ viên vitamin E nào.
• Uống vitamin E mà thấy chảy máu chân răng, bầm tím dễ, chảy máu cam kéo dài: ngưng và đi khám.
• Sẹo lồi, sẹo to dần, ngứa hoặc đau: cần bác sĩ da liễu, không tự xử lý bằng dầu.
• Bỏng rộng hơn lòng bàn tay, bỏng ở mặt, vùng kín, khớp, hoặc bỏng do hoá chất, điện: đi viện.

Nguồn tham khảo

• National Institutes of Health – Office of Dietary Supplements: tài liệu về vitamin E (ods.od.nih.gov)
• American Academy of Dermatology (aad.org)
• Mayo Clinic (mayoclinic.org)
• NHS – chăm sóc sẹo và bỏng (nhs.uk)