4 biểu hiện yếu sinh lý ở nam giới và khi nào cần đi khám

"Yếu sinh lý" không phải một bệnh, mà là cách gọi chung cho bốn nhóm vấn đề: rối loạn cương dương, giảm ham muốn, rối loạn xuất tinh (sớm, muộn hoặc không xuất tinh) và đau khi quan hệ. Thỉnh thoảng trục trặc một lần là bình thường; khi tình trạng lặp lại trong nhiều tuần, gây phiền muộn cho bạn hoặc bạn tình, đó là lúc nên đi khám. Điều quan trọng nhất cần biết: rối loạn cương thường là tín hiệu sớm của bệnh tim mạch và tiểu đường, nên khám nam khoa đôi khi lại là cách phát hiện bệnh khác.

Biểu hiện 1: Rối loạn cương dương

Rối loạn cương là tình trạng dương vật không cương đủ cứng hoặc không giữ được độ cứng đủ lâu để quan hệ trọn vẹn, lặp đi lặp lại. Bài cũ trên mạng hay gộp cả xuất tinh sớm, mất cực khoái vào "liệt dương" – đó là cách hiểu sai, vì mỗi vấn đề có nguyên nhân và cách chữa khác nhau.

Những dạng hay gặp trong phòng khám:

• Cương được khi tự kích thích nhưng "xìu" khi bắt đầu quan hệ – thường nghiêng về yếu tố tâm lý, lo âu thành tích.
• Cương ngày càng kém dần qua nhiều tháng, không còn cương buổi sáng – nghiêng về nguyên nhân mạch máu, nội tiết.
• Cương tốt lúc đầu nhưng mềm giữa chừng, nhất là sau rượu bia hoặc khi mệt.
• Đột ngột không cương sau khi bắt đầu một loại thuốc mới (thuốc huyết áp, thuốc chống trầm cảm, thuốc tuyến tiền liệt…).

Một mẹo tự đánh giá đơn giản: nếu bạn vẫn có những lần cương tự nhiên lúc ngủ dậy hoặc khi tự kích thích, nhiều khả năng "đường ống" và dây thần kinh còn hoạt động tốt, và yếu tố tâm lý – mệt mỏi chiếm phần lớn. Nếu mọi hoàn cảnh đều kém, nghĩ nhiều hơn tới nguyên nhân thực thể.

Biểu hiện 2: Giảm hoặc mất ham muốn

Ham muốn thay đổi theo giai đoạn cuộc sống là chuyện bình thường: lúc con nhỏ, lúc công việc căng, lúc giận nhau. Đáng lưu ý là khi ham muốn giảm rõ so với chính bạn trước đây, kéo dài nhiều tháng, kèm theo các dấu hiệu khác như mệt mỏi dai dẳng, ngủ kém, buồn chán, tăng cân vùng bụng, giảm khối cơ, ngực to lên.

Các nguyên nhân thường gặp:

• Trầm cảm, lo âu, căng thẳng kéo dài – đây là nguyên nhân phổ biến nhất, hay bị bỏ qua.
• Thiếu testosterone – hay gặp hơn ở người béo phì, tiểu đường type 2, ngưng thở khi ngủ.
• Thuốc: một số thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt, thuốc giảm đau gốc opioid.
• Rượu bia, ma tuý, dùng steroid tăng cơ – steroid đồng hoá ngoài luồng có thể làm tinh hoàn teo và ham muốn sụt mạnh khi ngưng.
• Mâu thuẫn trong mối quan hệ – không phải "bệnh" nhưng ảnh hưởng thật.

Biểu hiện 3: Rối loạn xuất tinh

Gồm ba dạng chính:

• Xuất tinh sớm: xuất tinh gần như ngay khi bắt đầu hoặc trước khi muốn, không kiểm soát được, lặp lại gần như mỗi lần và gây khó chịu. Đây là rối loạn tình dục nam hay gặp nhất. Cách xử lý chi tiết có ở bài tư thế giúp kéo dài thời gian và cách xử lý xuất tinh sớm.
• Xuất tinh muộn hoặc không xuất tinh: hưng phấn nhưng rất lâu hoặc không thể xuất tinh. Hay liên quan tới thuốc (nhất là thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI), tiểu đường gây tổn thương thần kinh, thói quen thủ dâm với kích thích quá mạnh.
• Xuất tinh ngược dòng: có cực khoái nhưng ra rất ít hoặc không ra tinh dịch, nước tiểu lần sau đục. Gặp sau phẫu thuật tuyến tiền liệt, ở người tiểu đường lâu năm, hoặc do một số thuốc chẹn alpha. Vấn đề chính là khó có con.

Biểu hiện 4: Đau khi quan hệ

Đau không phải là "yếu", nhưng nó làm người ta né tránh quan hệ và dần dẫn tới giảm ham muốn, mất cương. Các kiểu đau đáng lưu ý:

• Đau rát quy đầu, bao quy đầu khi cọ xát – hay do viêm bao quy đầu, hẹp bao quy đầu, nấm.
• Đau khi xuất tinh, tiểu buốt sau xuất tinh – nghĩ tới viêm tuyến tiền liệt, viêm niệu đạo, bệnh lây qua đường tình dục như lậu, chlamydia.
• Đau và cong lệch khi cương – có thể là bệnh Peyronie.

Vì sao rối loạn cương là "đèn báo" tim mạch

Cương dương là hiện tượng mạch máu: máu phải dồn vào thể hang qua những động mạch rất nhỏ. Khi thành mạch bị tổn thương do mỡ máu cao, tăng huyết áp, hút thuốc, đường huyết cao, các động mạch nhỏ ở dương vật thường "lên tiếng" trước động mạch vành tim. Vì vậy, các hiệp hội tim mạch và tiết niệu đều khuyên: nam giới bị rối loạn cương mà chưa rõ nguyên nhân nên được kiểm tra nguy cơ tim mạch.

Một tình huống rất thường gặp: anh nam 45 tuổi đi khám vì "dạo này yếu", bác sĩ đo huyết áp 160/100, xét nghiệm đường huyết đói vượt ngưỡng tiểu đường. Anh chưa từng đo huyết áp vì "có thấy gì đâu". Chuyện phòng the là lý do khiến anh chịu đi khám – và đó là điều tốt.

Đi khám nam khoa: bác sĩ sẽ làm gì

Nhiều người ngại vì nghĩ phải "khám ngay chỗ đó". Thực tế phần lớn buổi khám đầu là hỏi chuyện:

1. Hỏi bệnh sử: vấn đề bắt đầu từ khi nào, đột ngột hay từ từ, còn cương buổi sáng không, có xảy ra với mọi bạn tình/mọi hoàn cảnh không, đang dùng thuốc gì, uống rượu, hút thuốc ra sao.
2. Bảng câu hỏi chuẩn: như thang điểm IIEF-5 về chức năng cương.
3. Khám thực thể: huyết áp, cân nặng, vòng bụng, khám bộ phận sinh dục (tinh hoàn, bao quy đầu, mảng xơ ở thân dương vật).
4. Xét nghiệm: đường huyết hoặc HbA1c, mỡ máu, testosterone buổi sáng (thường lấy máu trước 10–11 giờ), có thể thêm chức năng tuyến giáp, prolactin tuỳ trường hợp.
5. Thăm dò chuyên sâu (khi cần): siêu âm Doppler dương vật, xét nghiệm dịch tiết nếu nghi viêm nhiễm.

Chuẩn bị trước: ghi lại các thuốc đang dùng, thời điểm vấn đề bắt đầu, và nếu được, rủ bạn đời cùng đi – điều trị rối loạn tình dục hiệu quả hơn hẳn khi hai người cùng hiểu vấn đề. Nếu chưa biết nên khám khoa nào, kể bệnh thế nào cho bác sĩ, có thể dùng trợ lý chuẩn bị đi khám để sắp xếp trước.

Điều trị hiện nay ra sao

• Thay đổi lối sống: giảm cân, tập thể lực đều, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu – có tác dụng thật với rối loạn cương nhẹ và giảm ham muốn do nội tiết.
• Kiểm soát bệnh nền: đưa đường huyết, huyết áp, mỡ máu về mục tiêu.
• Thuốc điều trị rối loạn cương (nhóm ức chế PDE5): hiệu quả cho nhiều người nhưng là thuốc kê đơn, cần bác sĩ đánh giá tim mạch và các thuốc đang dùng.
• Liệu pháp tâm lý, tư vấn cặp đôi: rất có ích với lo âu thành tích, xuất tinh sớm, giảm ham muốn do căng thẳng.
• Điều trị nội tiết: chỉ khi xét nghiệm chứng minh thiếu testosterone thật, kèm triệu chứng. Bổ sung testosterone có thể làm giảm sinh tinh, không phù hợp người còn muốn có con.

Cảnh báo: thuốc "cường dương" trôi nổi

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Các sản phẩm quảng cáo "thảo dược 100%", "rượu thuốc gia truyền", "kẹo sâm", "cà phê tăng lực cho phái mạnh" bán qua mạng thường bị phát hiện trộn lẫn hoạt chất thuốc kê đơn (cùng nhóm ức chế PDE5 hoặc các chất tương tự chưa được thử nghiệm) với hàm lượng không kiểm soát. Rủi ro cụ thể:

• Tụt huyết áp nguy hiểm khi người dùng đang uống thuốc nhóm nitrat cho bệnh tim (thuốc ngậm dưới lưỡi khi đau ngực) – phối hợp này có thể gây ngất, nhồi máu.
• Cương kéo dài gây đau, có thể làm hỏng mô cương vĩnh viễn nếu không cấp cứu kịp.
• Che lấp bệnh nền: uống "thuốc bổ" thấy đỡ, không đi khám, bỏ lỡ tiểu đường, bệnh tim.
• Kim loại nặng, tạp chất, tổn thương gan với các sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Cách nhận diện thuốc giả, thuốc kém chất lượng có ở bài thuốc giả và thuốc kém chất lượng của Y Tế Toàn Cầu. Nguyên tắc ngắn gọn: sản phẩm nào hứa "hiệu quả ngay sau 15 phút" mà tự nhận là thực phẩm chức năng thì gần như chắc chắn có vấn đề.

Khi nào cần đi khám

Nên đặt lịch khám nam khoa hoặc nội khoa khi:

• Khó cương, mất cương, xuất tinh sớm hoặc giảm ham muốn lặp lại trên vài tuần đến vài tháng.
• Rối loạn cương ở người có hút thuốc, tăng huyết áp, tiểu đường, béo bụng, hoặc gia đình có người bệnh tim sớm.
• Không còn cương buổi sáng kèm mệt mỏi, ngực to, giảm râu, giảm cơ.
• Vấn đề xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc mới – đừng tự ngưng thuốc, hãy hỏi bác sĩ kê đơn.
• Có đau khi quan hệ, đau khi xuất tinh, tiểu buốt, dương vật cong lệch mới xuất hiện.

Đi cấp cứu ngay nếu:

• Đau ngực, khó thở trong hoặc sau khi quan hệ.
• Dương vật cương cứng, đau kéo dài trên 4 giờ.
• Choáng, ngất, nhìn mờ đột ngột sau khi dùng sản phẩm "tăng sinh lý".

Nguồn tham khảo

• Bộ Y tế Việt Nam – moh.gov.vn
• NHS (Anh) – nhs.uk
• Mayo Clinic – mayoclinic.org
• Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) – auanet.org
• Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU) – uroweb.org